Ik zag een profiel van Management Drives, een op Spiral Dynamics gebaseerd model dat drijfveren in kaart brengt. Het wordt gepresenteerd als een wezenlijk profiel van de betrokkene, maar het is een profiel van een beschermingsmechanisme. Ik vraag mij af: is het zo dat management theorie over persoonlijke effectiviteit naar de bescherming kijkt en deze verwart met werkelijk talent? Alsof je beschermingsmechanisme de enige werkelijke kwaliteit is waaruit je kunt putten?
De bescherming is een aangeleerde kwaliteit. Het is een overlevingsmechanisme. Die beschermt je tegen een denkbeeldige bedreiging. De bedreiging is denkbeeldig omdat deze van vroeger is. De bedreiging was ooit echt, in de kindertijd, maar nu niet meer. Je overlevingsmechanisme gaf je de wankele stevigheid van het kwetsbare kind. Die wankele stevigheid voel je nu nog steeds, maar is denkbeeldig, want je bent volwassen geworden.
Werkelijke kracht ontstaat wanneer je de wond die achter de bescherming schuilgaat onderzoekt. Want het is de wond die heeft gemaakt dat je je bent gaan beschermen. Het is een vergissing te denken dat je beschermingsmechanisme, dat wat je je hebt aangemeten om in je jonge jaren te overleven, je werkelijke kwaliteit is. Het is je persoonlijkheid, iets wat je zelf gevormd hebt, die zich in stand houdt door bescherming te beloven, en door tegelijkertijd het beeld van (levens)gevaar in stand te houden. Zolang je gelooft in het gevaar - niet rationeel maar in de diepere lagen van je wezen - blijft de identificatie met je persoonlijkheid, anders gezegd je beschermingsmechanisme, in stand. Die identificatie kan niet anders dan zorgen voor angst en onzekerheid, want dat is de aard en ontstaansreden van de bescherming.
En dan is er iemand die jouw bescherming neemt voor wat die is: een masker, waarachter je verscholen gaat. Wanneer iemand je zo benadert, door zijn of haar aandacht achter jouw bescherming te leggen, ontstaat er een gevoel van naaktheid of kwetsbaarheid. Het beschermingsmechanisme, de persoonlijkheid, roert zich: niet doen! Wie goed voelt wat er gebeurt, herkent ook een groot verlangen naar een dergelijke aandacht, naar werkelijk gezien worden. De persoonlijkheid alarmeert je, maar de ziel laat - heel subtiel - ook van zich horen: Zie mij!
Als je contact weet te leggen met de wond, dan wordt het denkbeeldige van het gevoel te moeten overleven, het gevoel dat de persoonlijkheid je geeft, voelbaar. Je persoonlijkheid, opgebouwd door de jaren heen, heeft je ervan overtuigd dat het gevaar groot was. Wat blijkt, is dat contact met de wond alleen pijn doet. Maar je bent er nog wel.
Werkelijke kwaliteit, kracht en effectiviteit ontstaan wanneer je datgene laat zien wat je in de schaduw verborgen hebt gehouden, achter het masker van je persoonlijkheid. Want tot die tijd zul je je, hoe goed je bescherming ook is, altijd onzeker voelen. Wat als iemand er doorheen prikt? Je aandacht gaat naar je bescherming, je masker, maar je ‘weet’ dat er zwakte achter zit. Dat ‘weten’ is geen werkelijk weten maar een overtuiging die uitgedaagd en getoetst moet worden.
Door de denkbeeldigheid van je kwetsbaarheid te ontdekken, kun je leren je kwaliteit in vrijheid en niet uit angst te gebruiken. Het wordt, in plaats van een scherm of masker, een instrument van verbinding.
Mensen ‘zijn’ hun patroon, hun bescherming, hun overlevingsmechanisme, hun persoonlijkheid, hun ego (allemaal woorden om de aard van dit beschermende mechanisme te omschrijven). Hoewel onbewust, voelt het gevaar echt. Wanneer je bewust wordt, ontdek je dat er iets niet klopt.
Bewustwording gaat door verschillende lagen. Nadat de bescherming of persoonlijkheid was gevormd, werd de wond vergeten. Dat was een deel van het proces om de pijn te verzachten. Wat overbleef was de bescherming, de persoonlijkheid. De persoonlijkheid heeft er nog altijd belang bij de wond te vergeten, want alleen zo kan het de bescherming bieden waar het voor staat: het niet voelen van de pijn. Het herinneren van de wond is de eerste stap, die de bescherming aan het wankelen brengt, want als de wond wordt gevoeld, wordt meteen of kort daarna herkend dat de bescherming (althans op de gebezigde manier) onnodig is.
Heling van de wond ontstaat door er hernieuwd contact mee te zoeken. In de ervaring van de oude pijn ontstaat een licht gevoel. Angst en pijn maken plaats voor een diepe verbinding met jezelf en anderen, vertrouwen, levenskracht. Zo is contact met de wond meer dan contact met pijn. Het is contact met je levende kern.
