In onze onzekerheid over de wereld om ons heen zoeken we naar houvast. Houvast is belangrijk voor ons, het geeft ons een gevoel van veiligheid en voorspelbaarheid. Het geeft ons een gevoel van controle, van het vermogen 'on top of the situation' te zijn. Maar helaas vinden we weinig controle in de werkelijkheid zoals die is, want die is altijd weer nieuw, onvoorspelbaar, en grillig.
De werkelijkheid laat zich niet controleren. Er zijn geen garanties, er is geen gebruiksaanwijzing. Wat er gebeurt, gebeurt gewoon, zonder verdere uitleg. Wie werkelijk aandacht schenkt aan wat er gebeurt zal ontdekken dat er weinig eenduidigheid is in de wereld om ons heen. De echte verhalen verstoren heel vaak onze romantische beelden van hoe het is, of zou moeten zijn. Onze reflecties over 'hoe het nu eenmaal werkt' zitten vooral in ons hoofd. Soms houden ze hun geldigheid een tijdje, worden ze niet gefalsifieerd door de gebeurtenissen zoals die zich ontvouwen, maar vroeg of laat worden we in onze verwachtingen door de gebeurtenissen ingehaald.
Het brengt ons er helaas maar zelden toe, ons nederig aan te passen aan hoe het is. Op een dieper niveau hebben we ons van die grillige werkelijkheid afgewend en houvast gezocht in onze modellen van de werkelijkheid. We hebben het grote verhaal aangepast aan ons eigen gebrekkige vermogen. Die kleinere verhalen die we zo hebben gemaakt blijken wel voorspelbaar. Ze bieden veiligheid en ogenschijnlijk zelfs het vermogen in de toekomst te kijken.
Als je echt bereid bent nauwlettend te kijken en als je écht gehecht bent aan een zuivere representatie van de werkelijkheid om je heen, zal je merken dat je steeds weer genoodzaakt wordt je modellen aan te passen en te nuanceren. Het verhaal is altijd groter dan je denkt. Zo krijgt de kaart die je maakt van het gebied waar je je op richt, steeds meer details. En - zoals dat ook werkt bij landkaarten - naarmate je de werkelijkheid meer gaat benaderen wordt de bruikbaarheid van je kaart minder. Als je het hele verhaal wilt omvatten, verval je al snel in een rationele trip die zijn weerga niet kent. Terwijl je probeert de werkelijkheid trouw te blijven verdwijn je steeds meer in je hoofd en in rationele puzzels.
Maar er is hoop uit onverwachte hoek: we zullen de werkelijkheid nooit kunnen omvatten, controleren, voorspellen, maar we kunnen haar wel ontmoeten, haar in haar waarde laten, haar onderzoeken terwijl zij zich aan ons laat zien. Nederig blijven, in het volle besef dat we de grootsheid van wat ons omgeeft nooit helemaal zullen kennen.
Voor de professional of manager die dit 'terug naar de aarde' wil brengen, omdat hij of zij daar moet werken, betekent dit het volgende: Alleen als je ermee kunt leven dat je modellen en beelden slechts bleke representaties zijn van de échte wereld, kun je werken aan een zuivere omgang met wat er om je heen gebeurt. Het vraagt van je, dat je je beelden en modellen niet gebruikt om zekerheid te krijgen, en bereid ben elk moment in onzekerheid te leven.
Het heeft ook een voordeel: er is geen sleur. Never a dull moment. Er is verrassing. Je wordt uitgedaagd, om wakker te blijven, en het verhaal blijft altijd leven. David Whyte, dichter, verwoordt het als volgt:
Self Portrait
It doesn't interest me if there is one God
or many gods.
I want to know if you belong or feel
abandoned.
If you know despair or can see it in others.
I want to know
if you are prepared to live in the world
with its harsh need
to change you. If you can look back
with firm eyes
saying this is where I stand. I want to know
if you know
how to melt into that fierce heat of living
falling toward
the center of your longing. I want to know
if you are willing
to live, day by day, with the consequence of love
and the bitter
unwanted passion of your sure defeat.
I have heard, in that fierce embrace, even
the gods speak of God.
David Whyte
from Fire in the Earth
©1992 Many Rivers Press
