Weblog Godfried IJsseling

Weg van de eenvoud

2011-09-02T22:08:00.000+02:00

Ik ben de laatste tijd actief op een nieuwe weblog: http://www.weg-van-de-eenvoud.com/. Het is een weblog dat voortvloeit uit mijn schrijven aan een tweede boek, getiteld "weg van de eenvoud - essentie als kompas voor organisaties. Het is een vervolg op mijn artikelen op deze weblog, en mijn boek "Persoonlijke ontwikkeling - Echtheid in professionaliteit". Ik ben me in dit tweede boek ook bezig gaan houden met de consequenties van persoonlijke ontwikkeling voor het functioneren van organisaties.

In oktober verschijnt mijn boek Weg van de eenvoud. Het is al te bestellen via deze link: http://www.scriptum.nl/boeken/management/algemeen/weg-van-de-eenvoud

Ik ontmoet je graag op mijn nieuwe weblog!

Meningen

2010-11-04T11:37:00.000+01:00

Doe jezelf eens een bijzonder plezier, en neem een week om gesprekken van anderen af te luisteren. Van die gesprekken die je in het voorbijgaan hoort, wachtend op de tram, in de rij bij de AH, terwijl je je omkleedt in het zwembad, of op het werk bij de koffieautomaat of in de kantine. Je zult merken dat de meeste gesprekken als volgt gaan:

Wat ik nou zo raar vond is ...
Begrijp jij nou dat ...
Een normaal mens zou toch denken ...
Wie doet nou zo iets?

We verwonderen ons 80% van onze tijd over de stupiditeit van anderen, hun gebrek aan inzicht, hun falende zelfbewustzijn, hun ineffectieve gedrag. We lijken te denken dat als wij het zouden doen, alles een stuk beter zou gaan. We honen en we verbazen ons, we ergeren ons, net zoals anderen zich verbazen over en ergeren aan ons.

De fundamenten hiervan liggen bij onszelf. We kunnen zo goed zien wat er fout is bij anderen, we kunnen de oorlogen in verre landen zo goed veroordelen, we kunnen de politici in Den Haag zo goed bekritiseren, we kunnen ons zo goed verbazen over de vreemde gedragingen van onze verre kennissen. Waar komt al die kritische scherpte vandaan? Wie goed luistert naar al die verhalen over anderen, merkt dat er een bepaalde parmantigheid in overheerst. "Snap jij dat nou? Ik zou dat heel anders doen". Door anderen te veroordelen voelen we ons beter over onszelf. Als anderen 'niet goed wijs' zijn, dan komen we er relatief goed vanaf. Maar in de diepte gaan we meestal hetzelfde om met onszelf als met de wereld buiten ons. De innerlijke kritikus belaagt ons, valt aan, is op z'n hoede, en brengt je uit balans bij iedere verkeerde stap.

We externaliseren - brengen naar buiten - wat we vanbinnen met onszelf doen. Makkelijker anderen af te vallen dan jezelf, of, als je jezelf afvalt, zorg dan dat je anderen ook afvalt, liefst nog een beetje meer, anders kom je er zo bekaaid af.

Het antwoord lijkt - zoals altijd - te liggen bij onszelf. Als we onszelf onze beperkte natuur zouden kunnen vergeven, onze gebreken, het feit dat we mensen zijn en dus verre van perfect, dan zou het misschien lukken anderen ook met meer zachtheid te benaderen. Zolang we blijven geloven dat uitsluitend kritiek en voorwaardelijkheid ons op een 'hoger niveau' kunnen brengen, zullen we oeverloze debatten blijven voeren in politiek en werk, zullen we ruzie en conflict hebben, zullen we oorlogen blijven voeren.

Debat en conflict zijn deel van het leven, ja misschien is zelfs oorlog een onvermijdelijk aspect van ons bestaan. Maar de bewustwording van hoe we met onszelf omgaan, onze angsten en onze belemmeringen, en de bereidheid onszelf en anderen te accepteren als onvolledige, lerende, zoekende wezens, zal ons zachter maken, zodat we minder geneigd zullen zijn anderen aan te vallen.

Is persoonlijke ontwikkeling een illusie?

2010-10-15T12:52:00.000+02:00

Ik had een gesprek met enkele collega's over mijn boek en het thema persoonlijke ontwikkeling. Ik stel daarin - in één zin - dat persoonlijke ont-wikkeling een proces is van afpellen van je persoonlijke thema's, wat leidt tot een groeiend zelfbewustzijn, een beter contact met anderen, en meer autonomie in leven en werk. In het 'afwikkelen' van de persoonlijkheid die de kern omsluit wordt je essentie of kern zichtbaar en voelbaar, zowel voor jezelf als voor anderen.

De vraag van een van mijn collega's was: wil je zeggen dat als je je persoonlijke thema's afpelt en ontrafelt, je zo tot de kern komt en voor altijd in vrede en harmonie zal leven? Is dat de belofte die je doet? En zo ja, weet je wel zeker dat die belofte uitkomt, mocht je een dergelijk resultaat kunnen bereiken? En wat is die kern eigenlijk? Bestaat de kern eigenlijk wel, of is dat gewoon een idee, een construct? De kritiek was, dat een dergelijke belofte een zware last kan zijn, want een logische consequentie van zo'n visie op ontwikkeling is dat degene die dat afpelproces niet doet of daarin niet slaagt zelf schuldig is aan zijn misère of gevoel van onvolledigheid.

Die kritiek alarmeert me. Ik zou niet graag een actieve bijdrage leveren aan het zo populaire individualistische denken, waarin je je geluk uitsluitend zelf maakt, en elke vorm van ongeluk alleen je eigen schuld kan zijn. Ik zie dergelijk denken als de bron van veel ellende, van de vele gevallen van stress en overbelasting, van de hysterische focus op 'bijzondere ervaringen' en geluk, en van het continue gevoel van verveling, onvolledigheid en het onrustige zoeken naar 'verbetering' die de moderne maatschappij kenmerkt. Die koers kan alleen tot verdere uitputting en zinloosheid leiden.

Wel geloof ik, dat het proces van ont-wikkelen veel goeds kan brengen. Het bewustzijn dat je een bescherming hanteert, die stamt uit je persoonlijk verleden. Het bewustzijn dat die bescherming geautomatiseerd is, en dus ook ingezet wordt wanneer een andere reactie gevraagd wordt. Het besef dat je daardoor vaak niet adequaat reageert op je omgeving. De misverstanden en conflicten die daardoor ontstaan. Het leed dat wij mensen onszelf en elkaar aandoen door de hantering van deze inadequate patronen. En de keuze die we hebben ons niet te laten leiden door onze patronen en automatismen vanuit zelfbewustzijn.

Ik heb gezien, dat wie de beschermende laag van de persoonlijkheid met haar patroonmatige karaktertrekken kan loslaten - wie een ruimte kan maken tussen zijn 'ik' en zijn patronen - en zich zo kwetsbaarder en opener op durft te stellen, een verbinding met zichzelf en anderen maakt die 'van achter' de persoonlijkheid afkomstig lijkt te zijn. Dat is niet een idee, maar een constatering: ik zie mensen aan impact winnen als zij zich minder verhullen in beschermende maatregelen. Ik merk aan mezelf dat het zo werkt, voel dan meer verbinding met zowel mijzelf als met anderen.

Desondanks is het moeilijk iets concreets te zeggen over de kern, die zich 'achter' de persoonlijkheid zou bevinden, en die een rol lijkt te spelen. Die is misschien het mysterie, de lege ruimte die desondanks niet leeg is, vol-ledig, zoals de stilte, die zo rijk en vol kan zijn.

Ik merk dat ik over het algemeen 'vol' ben van lawaai in mijn hoofd, de continue obsessie van mijn mentale apparaat om alles in mentale concepten in te pakken. Ik wil dat niet, maar het lijkt een onmogelijk te stoppen proces van denken, 'labelen' en oordelen, dat tot een illusoir idee van controle leidt, maar tevens een schraal aftreksel van de werkelijkheid is, die veel groter is dan mijn woorden en concepten ooit kunnen bevatten. Ik ervaar, dat veel van wat ik zeg, denk, doe en voel, vooral datgene wat betekenis heeft, niet uitsluitend via een mentaal, logisch of rationeel proces tot stand komt. Verre van dat. Dus constateer ik, dat er meer is dan mijn mentale processen, dat die worden gevoed door iets dat daaraan vooraf gaat. Het denken wordt geïnspireerd door ingevingen die niet door het mentale apparaat worden geconstrueerd.

Het zien van de beperktheid van onze eigen constructies, onze beelden en overtuigingen, kan leiden tot meer onderling begrip, tot bewustzijn van je patronen, tot relativering van je beelden. Wie zich op die manier bewust is, zal niet zo snel te vuur en te zwaard zijn principes bevechten, wetende dat het in essentie constructen zijn, producten van een zelf geconstrueerde werkelijkheid. Het leidt tot bescheidenheid, tot relativering van jezelf, en zo tot meer ruimte voor een ander.

Het beeld van persoonlijke ont-wikkeling geeft een idee van een continu en lineair proces naar de kern. Het kan het idee van een belofte geven, dat daar aangekomen eeuwige rust en harmonie op je wachten. Maar tegelijkertijd moet ik erkennen dat ik niet verder kom dan een heen en weer gaande beweging. Het afpelproces lijkt lineair, maar is dat niet. De patronen blijven. Soms zie ik ze en kan ik ze op waarde inschatten, dan weer zit ik er midden in, word ik erdoor geregeerd. Soms voel ik een liefdevolle verbinding met anderen om mij heen, dan weer verlies ik die en lijk ik de weg terug volkomen te zijn vergeten. Tegen deelnemers in persoonlijke programma's verkondig ik dat bewustzijn niet leidt tot een makkelijker leven, maar slechts tot een grotere mate van keuze. Anderzijds is de wetenschap de keuze te hebben in combinatie met het bewustzijn dat je die vaak toch niet kunt waarmaken een kwelling, die hen die dit bewustzijn niet hebben bespaard blijft. "Ignorance is bliss", kun je zeggen. Een moeilijk te weerleggen idee.

Maar ik zie geen alternatief, net zoals een zaadje bestemd is een boom te worden, zo zijn wij bestemd ons te ontwikkelen. Niet omdat het leidt tot meer succes en betere resultaten, maar omdat het onze natuur is.

Zweverig

2010-08-21T10:37:00.002+02:00

In mijn begeleidingswerk met managers en professionals kom ik, vooral aan de start, vaak een afkeer van 'het zweverige' tegen. Begrijpelijk, want managers moeten concrete resultaten bereiken, die bijdragen aan de doelstellingen van het bedrijf, of concrete belemmeringen uit de weg werken, die diezelfde doelstellingen in de weg staan.

Vanwaar die weerzin tegen het zweverige? Daarnaar gevraagd, is een veel gehoord argument dat zweverige onderwerpen weinig concreet zijn, en dus niet relevant. Moeilijk vast te pakken en daarom roepen ze een onzeker gevoel op. Dat gevoel van onzekerheid wordt zelden gedeeld; eerder wordt gesteld dat zweverige onderwerpen irrelevant zijn voor het bereiken van resultaten. De werkelijke reden voor het ongemak om over het zweverige te praten lijkt echter zelden te gaan over de relatie met resultaat, maar meestal wel over de relatie met kwetsbaarheid. Praten over werk en wat je daarin doet is prettig afstandelijk en veilig. Praten over wat je werkelijk bezighoudt is heel dichtbij en kwetsbaar. Het vraagt vaak een vriendelijke uitnodiging en soms een stevige confrontatie om toch die weg in te slaan. Eenmaal ingeslagen, blijkt die weg voor veel mensen de juiste.

Ik vind mijzelf, werkende in groepen aan de (persoonlijke) effectiviteit van de deelnemers en hun organisaties, vaak in gesprek over familierelaties, kinderen, vrienden en liefdes, ruzie en verwijdering en het verlangen naar verbinding, harmonie en rust daarin. Soms gaat het over een pijnlijke relatie in het werk. En ik merk dat zij, wanneer zij stappen nemen op die gebieden en zo vorm geven aan hun verlangen, effectiever worden in hun werk.

'Het zweverige' blijkt dan een noodzakelijke bedding voor het concrete te zijn. Datgene wat wij in het 'echte leven' belangrijk vinden geeft de nodige basis en kracht om te kunnen functioneren in de 'concrete' organisatiewereld van strategieen, targets, en competenties. Zonder het contact met onze fundamentele waarden, die misschien geen duidelijk rechtstreeks verband houden met werk, raakt werk leeg en betekenisloos. De verbinding met de basis geeft toegang tot iets groters, wat kracht, focus, energie en betekenis brengt in wat je doet. Het aangaan van het niet-concrete of niet onmiddellijk relevante biedt een belangrijke pad naar het concrete resultaten.

Helaas wordt dit vaak vergeten. Veel trainingen en consultancies laten zich liever direct leiden door de vragen van de klant naar concreetheid en relevantie, of praten teveel mee in de cultuur van de klant. In hun commercialiteit durven zij het niet aan de klant uit te dagen, want die zou kunnen afhaken. De professionaliteit van de trainer, coach of adviseur gaat er óók over, op overtuigende wijze de vertaling te kunnen maken naar werkelijke problemen. Wat zijn achterliggende redenen voor een gebrekkige verbinding tussen collega's, het uitblijven van resultaten, problemen in de organisatiestructuur, een gebrekkige concurrentiepositie, stress, burnout en ziekte in de organisatie, onvoldoende relatie tussen management en medewerkers, onvoldoende voeling met een collectieve ambitie, etcetera?

Maar niet alleen de trainer, coach of adviseur, maar ook 'de klant' heeft hier een verantwoordelijkheid. Organisaties en de individuen die daar werken zouden bereid moeten zijn in alle eerlijkheid te onderzoeken wat moet gebeuren om hun situatie te verbeteren. De moed hebben zich kwetsbaar op te stellen, ook naar elkaar toe. Werkelijke verandering gaat altijd gepaard met het loslaten van het oude, en daarbij hoort onzekerheid en een tijdelijk gevoel van verminderde controle. Verandering en groei zijn zelden alleen maar inspirerend en 'leuk'.

Uit de mist

2010-07-14T14:38:00.001+02:00

Hoe kun je waarachtig zien wat er is? Alles lijkt omgeven door een laag, een mist, die de essentie omhult en verhult.

Of we nu naar onszelf, andere mensen, organisaties of de wereld kijken, van alles wat wij zien blijft de essentie meestal buiten beeld.

Soms vangen we een glimp op van wat zich achter de omhulsels bevindt. Dan is er schoonheid.

Wat de essentie lijkt te omgeven is niet reëel. Het is er niet echt, daar in de buitenwereld, of daar in onszelf. Het ontstaat door de manier waarop wij waarnemen. Iets in het proces van waarnemen creëert de omhulling van het essentiële. Wijzelf maken het omhulsel.

Hoe kan dat gebeuren? We nemen waar via ons denken. We kijken, en vormen beelden van wat we zien. We maken er innerlijke foto's en filmpjes van. Steeds als we iets nieuws ervaren zijn we alleen bewust van het door onszelf gevormde beeld van wat we zien en niet het ding zelf.

Onze waarneming wordt verder ingekleurd door onze geschiedenis en de beelden die in ons geheugen zijn opgeslagen. Zo geven we betekenis, want betekenis is er alleen via vergelijkingsmateriaal. We bepalen zo wat goed is en slecht, mooi en lelijk, waar en onwaar. We vergelijken het beeld van nu met de beelden van eerder. Wat wij zien is een reflectie, en niet de essentie.

Onze pogingen om op die manier tot helderheid te komen zijn al in de fundamenten tot mislukken gedoemd. Via analyse, betekenisgeving, beeldvorming en vergelijking zal er nooit helderheid komen. We weten dat, als we kijken naar duizenden jaren geschiedenis, waarin zoeken naar de waarheid altijd een doel was, en het nooit eenduidig gevonden is.

En ergens, diep van binnen, is er de wetenschap dat dit waar is, dat we onhelder zien, mistig, en dat er méér is dan we zien. Sommigen zijn zich bewust van een afgescheiden gevoel, alsof we de eenheid met de wereld verloren zijn.

Is het mogelijk, om de essentie te her-inneren? Om te zien wat er is, in ons en om ons heen, zonder dat omhulsel van ons denken, en onze beelden en herinneringen? Is het mogelijk om onze verbondenheid weer te ervaren, ons een-zijn met de wereld?

Het antwoord lijkt 'ja' te zijn, maar het vraagt een zogenaamde 'quantumsprong': de instrumenten die we kennen zullen niet werken. Al datgene wat ons bekend is, is deel van de illusie. We moeten opnieuw beginnen, met 'the beginners mind', zoals de boeddhisten dat noemen.

Zien wat er is betekent de waarnemer zelf onderzoeken. Wat je doet terwijl je waarneemt. Misschien is het dan mogelijk dat alles los te laten, zodat alleen waarnemen overblijft. Uit te stijgen boven het gebied van waar en niet waar, goed en slecht, de discussie, het debat, opinies en visies, en daar te komen waar rust en helderheid is.

Ik geloof, in het licht van de problemen van de huidige tijd, dat een dergelijke 'quantumsprong' het verschil kan uitmaken dat nodig is om de veelheid van problemen effectief te adresseren. Het is niet vaag, integendeel: al het andere is vaag.

Wat is professionele ontwikkeling?

2010-06-23T12:12:00.007+02:00

Terwijl je je professionele pad loopt, volgt je onzekerheid je op de voet. Ze loopt ongeveer tien meter achter je. Net ver genoeg van je vandaan om er meestal weinig van te merken, als alles op rolletjes loopt. Echter, op het moment dat je op je pad iets tegenkomt, ergens tegenaan botst, even niet verder kunt, dan haalt je onzekerheid je in. Je hebt dan te maken met twee problemen: allereerst het probleem vóór je, in de werkelijke wereld buiten je, dat aspect in je werk dat we zo graag een uitdaging noemen, en ten tweede je onzekerheid, die je als het ware in de rug aanvalt.

Je ziet het vaak bij de jongere en nog onervaren professionals. Ze voelen zich jeugdig zeker van hun zaak. Ze hebben hun vak geleerd. Ze hebben vaardigheden in hun tas, waarmee ze hun meerwaarde kunnen laten zien. Dan komt het onvermijdelijke moment dat juist die vaardigheden, die professionele bagage waar ze zoveel vertrouwen in hadden, onvoldoende blijkt. Verdergaan kan even niet. Nog nauwelijks bekomen van de verbazing dat je recepten niet werken, wordt je in de rug getroffen door je onzekerheid. Nu slaat de verbazing om in angst.

Wat nu? Klassieke oplossingen en Management Development strategieën schrijven het volgende voor: zorg voor vaardigheden, vaardigheden en nog meer vaardigheden. Zorg ervoor dat je nooit hoeft stil te staan. Dat je alle uitdagingen zonder moeite kunt oplossen, zonder vertraging, zodat de onzekerheid je nooit zal inhalen. Dat zou de senior professional zijn: hij of zij die alles kan.

Maar dit is een naïeve visie op ontwikkeling, die uitgaat van een kinderlijk beeld van maakbaarheid en omnipotentie. Naïeve oplossingen zijn gedoemd te mislukken, want de werkelijkheid haalt ze in, altijd. Maar het is wel de enige strategie die de meeste bedrijven hanteren om hun mensen te equiperen voor hun werkterrein. Vaardigheden leren is belangrijk, maar zal altijd tekort schieten.

Wie goed kijkt naar professionals, managers, al die hoogopgeleide werkende mensen, kan de onzekerheid die achter hen verscholen gaat makkelijk ontwaren. Wat je ook kunt, je zult je altijd vaag bewust zijn van de onzekerheid die je op de voet volgt. Vaardigheden veranderen daar niets aan.

Zware professionals zijn niet herkenbaar door wat zij kunnen om problemen op te lossen, maar door wat zij zijn als hun oplossingen niet meer werken. Als het moeilijk wordt, dan leer je de echte professional (of manager, of leider, of minister president) kennen. De senior professional weet om te gaan met 'het niet meer weten'. Weet hoe te blijven staan als de onzekerheid toeslaat.

Dat is de essentie van professionele ontwikkeling. Leer vooral je vaardigheden, maar leer ook jezelf kennen. Sta eens stil en draai je eens om, in plaats van altijd maar vooruit rennen en te kijken, en leer de onzekerheid die je volgt kennen. Maak eens kennis met al die interne stemmen die je ondermijnen, want zij zijn het gezicht van je onzekerheid.

Als je bereid bent je onzekerheid tegemoet te treden, zal je ervaren dat ook je vaardigheden in een ander licht komen te staan. Ze zijn niet langer een manier om de onzekerheid voor te blijven, maar zijn nu uitsluitend een instrument om problemen te hanteren. De aandacht voor wat er vóór je plaatsvindt wordt niet langer subtiel gehinderd door de hete adem van je onzekerheid in je nek. En mocht je onzekerheid je desondanks toch verrassen, dan is dat niet langer het einde van de wereld, want je kent haar ware gezicht.

Geen houvast meer

2010-05-15T12:57:00.010+02:00

In onze onzekerheid over de wereld om ons heen zoeken we naar houvast. Houvast is belangrijk voor ons, het geeft ons een gevoel van veiligheid en voorspelbaarheid. Het geeft ons een gevoel van controle, van het vermogen 'on top of the situation' te zijn. Maar helaas vinden we weinig controle in de werkelijkheid zoals die is, want die is altijd weer nieuw, onvoorspelbaar, en grillig.

De werkelijkheid laat zich niet controleren. Er zijn geen garanties, er is geen gebruiksaanwijzing. Wat er gebeurt, gebeurt gewoon, zonder verdere uitleg. Wie werkelijk aandacht schenkt aan wat er gebeurt zal ontdekken dat er weinig eenduidigheid is in de wereld om ons heen. De echte verhalen verstoren heel vaak onze romantische beelden van hoe het is, of zou moeten zijn. Onze reflecties over 'hoe het nu eenmaal werkt' zitten vooral in ons hoofd. Soms houden ze hun geldigheid een tijdje, worden ze niet gefalsifieerd door de gebeurtenissen zoals die zich ontvouwen, maar vroeg of laat worden we in onze verwachtingen door de gebeurtenissen ingehaald.

Het brengt ons er helaas maar zelden toe, ons nederig aan te passen aan hoe het is. Op een dieper niveau hebben we ons van die grillige werkelijkheid afgewend en houvast gezocht in onze modellen van de werkelijkheid. We hebben het grote verhaal aangepast aan ons eigen gebrekkige vermogen. Die kleinere verhalen die we zo hebben gemaakt blijken wel voorspelbaar. Ze bieden veiligheid en ogenschijnlijk zelfs het vermogen in de toekomst te kijken.

Als je echt bereid bent nauwlettend te kijken en als je écht gehecht bent aan een zuivere representatie van de werkelijkheid om je heen, zal je merken dat je steeds weer genoodzaakt wordt je modellen aan te passen en te nuanceren. Het verhaal is altijd groter dan je denkt. Zo krijgt de kaart die je maakt van het gebied waar je je op richt, steeds meer details. En - zoals dat ook werkt bij landkaarten - naarmate je de werkelijkheid meer gaat benaderen wordt de bruikbaarheid van je kaart minder. Als je het hele verhaal wilt omvatten, verval je al snel in een rationele trip die zijn weerga niet kent. Terwijl je probeert de werkelijkheid trouw te blijven verdwijn je steeds meer in je hoofd en in rationele puzzels.

Maar er is hoop uit onverwachte hoek: we zullen de werkelijkheid nooit kunnen omvatten, controleren, voorspellen, maar we kunnen haar wel ontmoeten, haar in haar waarde laten, haar onderzoeken terwijl zij zich aan ons laat zien. Nederig blijven, in het volle besef dat we de grootsheid van wat ons omgeeft nooit helemaal zullen kennen.

Voor de professional of manager die dit 'terug naar de aarde' wil brengen, omdat hij of zij daar moet werken, betekent dit het volgende: Alleen als je ermee kunt leven dat je modellen en beelden slechts bleke representaties zijn van de échte wereld, kun je werken aan een zuivere omgang met wat er om je heen gebeurt. Het vraagt van je, dat je je beelden en modellen niet gebruikt om zekerheid te krijgen, en bereid ben elk moment in onzekerheid te leven.

Het heeft ook een voordeel: er is geen sleur. Never a dull moment. Er is verrassing. Je wordt uitgedaagd, om wakker te blijven, en het verhaal blijft altijd leven. David Whyte, dichter, verwoordt het als volgt:

Self Portrait

It doesn't interest me if there is one God
or many gods.
I want to know if you belong or feel
abandoned.
If you know despair or can see it in others.
I want to know
if you are prepared to live in the world
with its harsh need
to change you. If you can look back
with firm eyes
saying this is where I stand. I want to know
if you know
how to melt into that fierce heat of living
falling toward
the center of your longing. I want to know
if you are willing
to live, day by day, with the consequence of love
and the bitter
unwanted passion of your sure defeat.

I have heard, in that fierce embrace, even
the gods speak of God.

David Whyte
from Fire in the Earth
©1992 Many Rivers Press

Leeg bewustzijn

2010-02-17T14:33:00.009+01:00

In de overweldigende intensiteit waarmee de dingen op ons afkomen, is het soms moeilijk perspectief te houden. Het leven heeft zo haar ups en downs, en soms zijn dingen gewoonweg te groot om ze te begrijpen of omvatten. Is er überhaupt wel perspectief op de manier die ik - en met mij de meeste anderen - kies? Ik ben soms blij over de manier waarop dingen uitpakken, en soms niet. En helaas, veel aspecten van het leven vertonen eerder een dalende lijn dan een stijgende. Zo word je ouder, haren grijzer en minder, veel van je jeugdige illusies houden geen stand. Ziekte en dood, eens ver achter de horizon, vestigen zich in de buurt. Je kunt als troost zeggen dat je door al die ervaringen wijzer wordt. Soms biedt ervaring zeker nieuwe perspectieven. En soms juist niet.

Voor veel mensen lijkt er meer perspectief te zitten in het vormen van fantasieën dan in de wereld te nemen zoals die is. Dan maken we verhalen maken over onszelf, over onze ontwikkeling, de betekenis van alles. Ons levenspad en spirituele pad worden zo rijk versierd met diepe betekenissen. Hoe verleidelijk dit alles serieus te nemen! Hoe troostrijk om zoveel betekenis te ervaren. Maar het zijn verhalen, constructies, soms zelfs sprookjes. En ongewijfeld staat elke vorm van het maken van verhalen op gespannen voet met bewustzijn van hoe het is. Onze verhalen vertroebelen ons contact met de werkelijkheid, net zoals alcohol of drugs dat doen.

Iets in mij weet dat zich in Bewustzijn het universele antwoord bevindt. Bewustzijn, ofwel het ontwikkelen van je sensoren, het wakker zijn, het binnen laten komen van wat er gebeurt. Daaraan werkende groeit mijn bewustzijn van de dingen in mij en om mij heen. Mensen, gebeurtenissen, gedachten, gevoelens. Die dingen stemmen me soms blij en soms somber. Wie dit pad kiest, wordt door de jaren heen steeds gevoeliger. We ervaren de dingen intenser. Als een gevolg vind ik soms het lijden van anderen en mijzelf moeilijk te dragen, en soms wordt ook de schoonheid van alles me te veel. Ik begin te geloven dat bewustzijn op deze manier het lijden alleen maar vergroot. Dus hoe nu verder?

Het antwoord lijkt te liggen in waar ik mijn bewustzijn op richt. Datgene waarop ik mijn bewustzijn richt, of de manier waarop ik kijk, bepaalt mijn staat van zijn. Wanneer ik me identificeer met wat ik zie raak ik afhankelijk en labiel. Het is dus belangrijk mij te disidentificeren van de dingen in mijn bewustzijn, en me te identificeren met het bewustzijn zelf. Ik ben bewustzijn. Dan identificeer ik mij, terwijl ik de dingen in mijn leven aanschouw, met dat ik aanschouw, in plaats van wat ik aanschouw. Met 'the experiencer' in plaats van met 'the experienced'.

Dat is moeilijk. Het vraagt allereerst om bewust te zijn van al je identificaties, en het vraagt om onthechting daarvan. Het vraagt, dat je je geloof in 'geluk komt van buiten' opgeeft. En dan opent het een overweldigende rust, en een grote liefde. Naarmate de dingen van het leven intenser worden, groeit de roep van het lege bewustzijn, omdat je blijven identificeren met al die dingen die zich daarin laten zien hoe dan ook tot lijden leidt.

Handelen door niet te handelen

2009-11-29T11:55:00.011+01:00

De kredietcrisis zet ons in beweging. We zijn wakker geschud. We zijn meer dan tevoren bereid om te kijken naar wat goed was en wat beter kan. Zo leidt een crisis altijd tot bewustwording en groei. Althans, als de vraag die de crisis ons stelt correct wordt begrepen.

Het lijkt dat de crisis vooral wordt begrepen als een signaal dat alles anders moet. Misschien is dat ook zo, maar veel mensen trekken die conclusie al, nog vóórdat zij wat zich ontvouwt werkelijk hebben willen aanschouwen. Het is onze oplossingsgerichtheid die dat doet. Na een vluchtige blik op wat er op ons afkomt staan wij al klaar met onze oplossingen. We willen er vanaf zijn voordat het zich voltrokken heeft. In de kiem gesmoord, als het even kan. We noemen dat proactief, maar we riskeren verwarring en paniek in plaats van helderheid en vooruitgang.

In essentie wordt onze proactiviteit ingegeven door angst. Het vraagt veel moed om de golf die op ons afkomt in kalmte tegemoet te treden, te leren kennen, te leren zien wat de essentiële boodschap is die deze in zich meedraagt, zonder meteen tot handelen over te gaan.

Wie bereid is in kalmte en rust te ontmoeten wat zich ontvouwt, krijgt als vanzelf heldere boodschappen over het gedrag dat gewenst is om daarmee om te gaan. Niet oplossen, maar ermee omgaan. Niet doen verdwijnen, maar ervan leren. Dan kan er vooruitgang zijn. Het is een houding van wachten, alert zijn, luisteren naar wat de gebeurtenissen ons willen vertellen. En dan komt er vanzelf een opening, die het mogelijk maakt het tij te keren.

In het algemeen lijkt de kredietcrisis een uitnodiging te zijn, om ons te bezinnen, om te vertragen, om na te denken alvorens te handelen. De tijd daarvoor wordt ons juist nu gegund, want crisis betekent vertraging van het natuurlijke proces. Het is als de winter, waarin de natuur tot stilstand komt. Een stille periode waarin op onzichtbaar niveau een nieuwe lente wordt voorbereid. Een periode met een naar binnen gekeerde energie, van bezinning en reflectie.

Om mij heen zie ik een heel andere energie, van handen uit de mouwen, werk aan de winkel, stilstand is vooruitgang, wie nu niet handelt zal tenonder gaan! Al die beweging is zeker deel van het hanteren van een crisis, maar niet het eerste deel. Het eerste deel is goed kijken, bewustworden van wat er gebeurt. Meebewegen. Wie deze eerste stap overslaat, riskeert de crisis - die een natuurlijk proces van teruggang na groei is - te verergeren in plaats van te verlichten.

Ons ego houdt niet van wachten, neemt liever zelf het heft in handen. Het ego gelooft er niet in, dat antwoorden ons gegeven worden. Het ego is bereid korte tijd te wachten, vol ongeduld, om dan triomfantelijk te stellen dat wachten niets oplevert. Zie je wel? We moeten het allemaal zelf doen. En zo blijft een eeuwige cyclus bestaan, van te snel geconstrueerde 'oplossingen', die de basis zijn voor nieuwe problemen.

('Handelen door niet te handelen' of Woe Wei is een Taoïstisch begrip, dat niets van doen heeft met passiviteit, maar met recht doen aan het natuurlijk proces in wat je doet. In je handelen volg je, als vanzelf, de natuur, bent daar één mee, in plaats van een afgezonderd 'individu'.)

De helende wond

2009-10-19T13:45:00.004+02:00

Ik zag een profiel van Management Drives, een op Spiral Dynamics gebaseerd model dat drijfveren in kaart brengt. Het wordt gepresenteerd als een wezenlijk profiel van de betrokkene, maar het is een profiel van een beschermingsmechanisme. Ik vraag mij af: is het zo dat management theorie over persoonlijke effectiviteit naar de bescherming kijkt en deze verwart met werkelijk talent? Alsof je beschermingsmechanisme de enige werkelijke kwaliteit is waaruit je kunt putten?

De bescherming is een aangeleerde kwaliteit. Het is een overlevingsmechanisme. Die beschermt je tegen een denkbeeldige bedreiging. De bedreiging is denkbeeldig omdat deze van vroeger is. De bedreiging was ooit echt, in de kindertijd, maar nu niet meer. Je overlevingsmechanisme gaf je de wankele stevigheid van het kwetsbare kind. Die wankele stevigheid voel je nu nog steeds, maar is denkbeeldig, want je bent volwassen geworden.

Werkelijke kracht ontstaat wanneer je de wond die achter de bescherming schuilgaat onderzoekt. Want het is de wond die heeft gemaakt dat je je bent gaan beschermen. Het is een vergissing te denken dat je beschermingsmechanisme, dat wat je je hebt aangemeten om in je jonge jaren te overleven, je werkelijke kwaliteit is. Het is je persoonlijkheid, iets wat je zelf gevormd hebt, die zich in stand houdt door bescherming te beloven, en door tegelijkertijd het beeld van (levens)gevaar in stand te houden. Zolang je gelooft in het gevaar - niet rationeel maar in de diepere lagen van je wezen - blijft de identificatie met je persoonlijkheid, anders gezegd je beschermingsmechanisme, in stand. Die identificatie kan niet anders dan zorgen voor angst en onzekerheid, want dat is de aard en ontstaansreden van de bescherming.

En dan is er iemand die jouw bescherming neemt voor wat die is: een masker, waarachter je verscholen gaat. Wanneer iemand je zo benadert, door zijn of haar aandacht achter jouw bescherming te leggen, ontstaat er een gevoel van naaktheid of kwetsbaarheid. Het beschermingsmechanisme, de persoonlijkheid, roert zich: niet doen! Wie goed voelt wat er gebeurt, herkent ook een groot verlangen naar een dergelijke aandacht, naar werkelijk gezien worden. De persoonlijkheid alarmeert je, maar de ziel laat - heel subtiel - ook van zich horen: Zie mij!

Als je contact weet te leggen met de wond, dan wordt het denkbeeldige van het gevoel te moeten overleven, het gevoel dat de persoonlijkheid je geeft, voelbaar. Je persoonlijkheid, opgebouwd door de jaren heen, heeft je ervan overtuigd dat het gevaar groot was. Wat blijkt, is dat contact met de wond alleen pijn doet. Maar je bent er nog wel.

Werkelijke kwaliteit, kracht en effectiviteit ontstaan wanneer je datgene laat zien wat je in de schaduw verborgen hebt gehouden, achter het masker van je persoonlijkheid. Want tot die tijd zul je je, hoe goed je bescherming ook is, altijd onzeker voelen. Wat als iemand er doorheen prikt? Je aandacht gaat naar je bescherming, je masker, maar je ‘weet’ dat er zwakte achter zit. Dat ‘weten’ is geen werkelijk weten maar een overtuiging die uitgedaagd en getoetst moet worden.

Door de denkbeeldigheid van je kwetsbaarheid te ontdekken, kun je leren je kwaliteit in vrijheid en niet uit angst te gebruiken. Het wordt, in plaats van een scherm of masker, een instrument van verbinding.

Mensen ‘zijn’ hun patroon, hun bescherming, hun overlevingsmechanisme, hun persoonlijkheid, hun ego (allemaal woorden om de aard van dit beschermende mechanisme te omschrijven). Hoewel onbewust, voelt het gevaar echt. Wanneer je bewust wordt, ontdek je dat er iets niet klopt.

Bewustwording gaat door verschillende lagen. Nadat de bescherming of persoonlijkheid was gevormd, werd de wond vergeten. Dat was een deel van het proces om de pijn te verzachten. Wat overbleef was de bescherming, de persoonlijkheid. De persoonlijkheid heeft er nog altijd belang bij de wond te vergeten, want alleen zo kan het de bescherming bieden waar het voor staat: het niet voelen van de pijn. Het herinneren van de wond is de eerste stap, die de bescherming aan het wankelen brengt, want als de wond wordt gevoeld, wordt meteen of kort daarna herkend dat de bescherming (althans op de gebezigde manier) onnodig is.

Heling van de wond ontstaat door er hernieuwd contact mee te zoeken. In de ervaring van de oude pijn ontstaat een licht gevoel. Angst en pijn maken plaats voor een diepe verbinding met jezelf en anderen, vertrouwen, levenskracht. Zo is contact met de wond meer dan contact met pijn. Het is contact met je levende kern.

Lichtheid en haar prijs

2009-06-25T12:04:00.008+02:00

Iemand die me heel dierbaar is, zei me dat ik een meester ben in de zwaarte. Het is waar, de zwaarte is mij dierbaar en vertrouwd, en als je deze weblog doorleest zal je dat niet verbazen. Toch voel ik niet dat ik de zwaarte 'ben'. Dat zou te oppervlakkig zijn, te eenzijdig. En zo verkondig ik ook steeds - het klinkt als een verontschuldiging - dat mijn zwaarte niet alleen zwaar is, dat het ook een andere, lichte kwaliteit heeft, hoe paradoxaal ook. Onlangs ontdekte ik pas de werkelijke betekenis van wat ik ergens diep verborgen al wist. Alle zwaarte, verdriet, en pijn zijn geboren uit liefde. Zonder liefde is er geen zwaarte, want zonder liefde is er niets om zwaar over te zijn. En eigenlijk is liefde heel licht.

Heel ver op de achtergrond, nauwelijks herkenbaar voor de vluchtige voorbijganger en in de essentie van de pijn, gaat het lichte schuil. Zoiets moois, teders en levenskrachtigs. Het is de liefde, de levenskracht, misschien gekwetst of geschrokken maar springlevend. De liefde is een drijfveer, zoals fysieke pijn het lichaam bij verwonding of overbelasting beschermt, en de weg wijst, terug naar de niet beschadigde staat. Fysieke pijn zorgt ervoor dat we voor ons lichaam zorgen. Het wijst ons de weg, terug naar de oorsprong, waar er geen verwonding was. De pijn - hoe overweldigend zijn communicatiestrategie ook mag zijn - roept je aan hem te volgen, te erkennen. Als een gids, een hulp, een vriend.

Wie de volle lichtheid, extase en pracht van het leven wil ervaren, zal nu en dan een verlies moeten verwerken. Wie bereid is naar de boodschap van de pijn te luisteren, leert de weg terug te kennen naar heling. Wie bereid is de volle pijn van verlies te verwelkomen, ontwikkelt de openheid voor nieuwe verbindingen. Wie bereid is zijn gebrokenheid te ervaren, heeft de sleutel tot heelheid in handen. Maar ook: wie pijn afwijst, haar liever op afstand houdt, kan dat alleen door ook de liefde de rug toe te keren. En: wie niet geniet, wie zich niet verbindt, wie geen liefde ervaart, zal ook minder pijn kennen. Het zijn twee zijden van hetzelfde ding.

In theorie wist ik dit al, maar het pad wordt niet gevormd door begrip alleen. Het is de bedoeling het pad te belopen. Ik zal de route nog vaak vergeten, zo gaat dat met ontwikkeling. Je kent de weg nog niet als je haar eens gegaan bent. Het pad ontstaat door het vaker te bewandelen.

En misschien voelt het toch als een zwaar onderwerp. En dat is het ook. Echt ten volle leven is zwaar en soms ondraaglijk licht. Het is aan beide kanten extremer. In z'n extremiteit is het moeilijker te verdragen. Of het de moeite waard is, dat is aan ons.

Speeltuin

2009-04-18T14:20:00.001+02:00

Werk is een middel om persoonlijk te groeien. Je kunt het zien als een ongekend goed uitgeruste speeltuin, waarin je allerlei uitdagende klimrekken tegenkomt om je aan te meten. De essentie is misschien niet wat je bereikt, maar hoe je doet wat je doet, of je erin leert of niet. Het is een spel waarin je jezelf tegenkomt, ontwikkelt, spiegelt, uitdaagt. Je komt er andere mensen tegen met wie je samen dingen kunt doen. Maar het blijft een spel. Met dat in je bewustzijn kun je op een andere, meer ontspannen manier genieten van de gestelde doelen en resultaten. Dan is werk (naast een serieuze bezigheid die van groot belang is, iets wat ons ego ons zo graag wijs maakt) een instrument voor persoonlijke ontwikkeling. Dan heeft je werk jou niet, maar heb jij je werk. Een relativering die velen van ons veel stress zou besparen - en daarmee veel ziekte zou voorkomen - als we het werkelijk zo zouden kunnen zien. "It's just a ride", zei de in 1994 overleden stand-up comedian Bill Hicks in zijn theaterprogramma Revelations:

"Is there a point to all this? Let's find a point... The world is like a ride in an amusementpark and when you choose to go on it, you think it's real, 'cause that's how powerful our minds are. And the ride goes up and down and round and round, it has thrills and chills and it's very brightly coloured and it's very loud, and it's fun... for a while. Some people have been on the ride for a long time and they begin to question: is this real, or is this just a ride? And other people have remembered and they come back to us, and they say hey, don't worry, don't be afraid, ever, because... this is just a ride".

Het is een uitdaging om niet verstrikt te raken in alles wat we doen. Het zo serieus te gaan nemen dat het belangrijker lijkt dan ons geluk. Het is een uitdaging om onze relativeringszin te behouden. Het is gemakkelijk te gaan geloven dat de rit in de rollercoaster 'echt' is, of anders gezegd: het is gemakkelijk het relatieve belang ervan uit het oog te verliezen. Dan raken we verbeten, angstig, serieus. We worden persoonlijk, lichtgeraakt, vechtlustig, en kwetsbaar. We voelen ons bedreigd in ons bestaan als het niet gaat zoals we hadden gewild.

Maar het kan ook anders, door af en toe goed te kijken naar het werkelijke belang van al je inspanningen. Door je misbaar te weten. Door relativerend te glimlachen naar jezelf en naar je pogingen om je te bewijzen, het goede te doen, te winnen, succesvol te zijn, een prestatie neer te zetten. En door te beseffen dat werkelijk overleven nog slechts heel zelden nodig is, ook al zou je anders vermoeden als je de stress in veel ogen ziet. It's just a ride.

En voor wie zich niet los kan of wil maken van het belang van werk, de bijdragen aan de maatschappij, de winst, het succes of andere hoogstaande doelen: wie minder verbeten is in werk en het streven naar al die zaken, is daarin vaak ook succesvol op een duurzame manier. Zonder vernietiging van jezelf of je omgeving, maar in respectvolle samenhang daarmee.

Scheppingskracht

2009-04-03T15:44:00.006+02:00

Het zijn vaak juist zij die de meeste hebben meegemaakt die het hardst hun best doen om dingen te bereiken. Veel zogenaamde 'high potentials' zijn mensen die van kleins af aan hebben meegekregen dat erkenning alleen verkrijgbaar is tegen een hoge prijs van buffelen en presteren. Het presteren is geen intrinsieke keuze maar een 'moeten'. Er is een diep gevoelde leegte te vullen. Natuurlijk zijn er ook mensen die veel bereiken vanuit inspiratie. Levenskracht. Gewoon omdat het heerlijk is om iets te creëren. Je zou dat een goddelijke vonk kunnen noemen, scheppingskracht.

De wereld van organisaties, werk, hiërarchische strukturen in overheid en bedrijfsleven beschouwend, kom ik tot de conclusie dat veel 'neergezet' wordt niet vanuit scheppingskracht, maar om leegte te vullen. Dan zie je managers die afhankelijk zijn van hun status om zich goed te voelen over zichzelf, en experts die hun kennis inzetten om erkenning of macht te verwerven en zich zo minder kwetsbaar te voelen. Veel van onze organisaties zijn zo gebouwd. Ze zijn ontstaan vanuit een gevoel van leegte en niet vanuit een gevoel van overvloed. Je ziet het door hun interne structuren gericht op controle, en hun externe strategieën gericht op overleven en overwinnen. Het heeft ertoe geleid dat - in die organisaties - zij die deze realiteit het beste kennen het verste komen. Zij die het hardst bereid zijn te vechten, en daarvoor de meest heftige middelen durven in te zetten, juist zij blijken voor de hoogste posities het meeste de ruimte te krijgen. Het heeft geleid, bijvoorbeeld in de bankwereld, tot een top die hebzuchtig is, en die een heel maatschappelijk systeem aan het wankelen heeft gebracht.

Ik vraag mij af: hoe kan het dat deze topmanagers nog praten over geld als het over dergelijke bedragen gaat? Gaat dit nog over geld of over een onstilbare honger naar iets dat vanuit een andere, diepere laag komt? De topmanagers zelf spreken onder andere over hun marktpositie. Misschien zijn zij bang niet meer serieus genomen te worden als ze het voor zeg € 800,000,-- ook willen doen. En juist dat bewijst dat dit niet over geld gaat maar over ego, status, die dunne laag, die wat daaronder zit moet verbergen.

Ik heb een vast geloof in het evenwicht tussen het zichtbare en het verborgene: naarmate het zichtbare uitgesprokener is, is het verborgene dat ook, maar in de andere richting, als twee polen die elkaar in evenwicht houden. Naarmate afhankelijkheid van status groter is, is de diepliggende onzekerheid die daaronder zit ook groter.

Ik zag een bord tijdens de recente G20 demonstraties in Londen. Het zei: "Capitalism isn't working!" Een boeiende en ook hoopgevende visie. Hoopgevend omdat eindelijk enkele mensen de beperkingen lijken te zien van onze religie van geld en succes. Misschien kan het wel werken, maar niet vanuit angst en vanuit de compensatie van een gevoel van innerlijke leegte of schaarste. Ik geloof dat het wel kan vanuit scheppingskracht. Dat levert organisaties op die geloof hebben in duurzaamheid, die willen bijdragen, iets moois maken, die zakendoen niet zien als oorlogvoering maar als gezamenlijk iets moois creëren. Hopelijk stimuleert de huidige crisis deze visie.

Aanwezigheid

2009-01-31T17:28:00.010+01:00

Wie het pad van zijn persoonlijke ontwikkeling loopt, komt heel wat problemen, ongemakken en pijn tegen. De neiging kan ontstaan dit alles te willen oplossen. Iemand die dingen oplost - zoals een oplosmiddel - doet verdwijnen. De hoop is, dat nadat de pijn is opgelost, je je gewone leventje weer kunt voortzetten zonder gehinderd te worden door al dit ongemak.

Toch gaat het bij persoonlijke ontwikkeling er niet om de problemen, de pijn of het ongemak te laten verdwijnen. Vaak is het nu juist die behoefte die de pijn in stand houdt. Hoe ongelukkig zie ik mensen zijn (en mijzelf vaak ook) over het niet kunnen doen verdwijnen van wat hen belemmert. Het gevecht met datgene waar je vanaf wilt maakt het scherper, frustrerender, pijnlijker. Wie daarentegen het vermogen heeft in volle aanwezigheid de pijn, de teleurstelling, de boosheid of wat er ook maar moge zijn te nemen voor wat het is, ervaart, na soms een korte verhevigde confrontatie ermee, een wonderlijk gevoel van rust en harmonie. Het is de overtuiging dat pijn of ander ongemak er niet zou moeten zijn, die de pijn voedt en die ons eenzaam, afgescheiden en op onszelf gericht maakt. En het is de bereidheid de confrontatie in volledig bewustzijn aan te gaan, die ons de verdieping en de harmonie geeft waar we zo naar op zoek zijn.

En zo ontstaat een curieuze paradox, die zich trouwens - als je goed oplet - op vele gebieden in het leven laat zien: wanneer je niet langer vecht met datgene waar je vanaf wilt, wat je wilt oplossen, dan verdwijnt het vanzelf. Of beter gezegd: het blijft bestaan maar het verliest zijn scherpte of intensiteit, en verkrijgt in plaats daarvan betekenis en waarde, zodat het ook mág blijven bestaan.

Dan merk je misschien dat datgene wat je pijn gaf of geeft naast een ongemak ook een bron is die je verbindt met andere mensen en met jezelf, die je toegang geeft tot een diepere relatie met het leven, met waar het daarin om gaat. Kahlil Gibran zegt in zijn prachtige boekje De Profeet: "Je pijn is het breken van de schaal die je inzicht omsluit". Pijn - of voor wie moeite heeft met dat woord: ongemak, problemen, alles wat je anders zou willen - is datgene wat nodig is om werkelijk te begrijpen. Om te kunnen vastpakken wat belangrijk is, om je bron of essentie te leren kennen, en om zo je verbindtenis met anderen te leren zien.

Het nut van echtheid

2008-12-28T14:56:00.012+01:00

In de vele interessante reacties die ik ontvang op mijn boek "Persoonlijke ontwikkeling - Echtheid in professionaliteit" (zie o.a. een artikel in Dagblad Trouw, dat deze week is gevolgd door een tweede artikel dat echtheid koppelt aan theater en acteren) is er een die vooral tot de verbeelding van de zakelijkere types zal spreken: wat levert het op om "echt" te zijn? Waar is het goed voor?

Allereerst, zoals ik ook betoog in bovengenoemde interviews, is een wens van veel professionals om meer zichzelf te kunnen zijn. Het is als een ontsnapping uit een gevangenis van verwachtingen, procedures, 'professionele codes', en rollen waarvan je je hebt ingebeeld dat je ze moet innemen. In die zin is het een bevrijding voor het individu maar daarmee nog geen cadeau voor zijn of haar omgeving.

Heeft de omgeving er ook wat aan? Iemand die echt is heeft een specifieke impact op zijn omgeving. Iemand die een rol speelt en zich achter zijn bescherming verschuilt, kan ook impact hebben, maar meestal is die impact op heel uiteenlopende manieren gewelddadig. Dat kan door het inzetten van extreem veel (overtuigings)kracht, anderen verwarren door te rationaliseren en argumenteren, zielig doen of het slachtoffer spelen, of extreem behulpzaam, lief, vriendelijk en voorkomend te zijn. Hoe kan lief zijn gewelddadig zijn? Dat kan, wanneer het niet echt is. Er is dan geen liefde maar angst. Liefde is dan de jas die beschermt. Dat gaat nooit lang goed.

Iemand die echt is heeft een heel andere werking. Zijn (of haar) kracht is zacht maar duidelijk, zijn gedachten zijn nooit ingewikkelder dan nodig, hij manipuleert niet met zijn verdriet, zijn behulpzaamheid is vanuit liefde en daarmee zonder prijskaartje. En als zijn kracht, verdriet of liefde op zijn, dan houdt het voor een echt persoon vanzelf op. Zo doet hij zowel de ander als ook zichzelf geen geweld aan.

Dat maakt een echt persoon transparant, wat heel wat onduidelijkheden voorkomt. In organisaties wordt een groot deel van alle beschikbare energie gespendeerd aan "gedoe", conflicten, en machtspelletjes. Er wordt - via procedures, hierarchische lijnen, communicatieprotocollen etc. - veel 'georganiseerd' om persoonlijke, echte confrontaties te vermijden, uit angst voor schade, die door al die omtrekkende bewegingen veel diepgaander wordt. Er wordt veel geld gespendeerd om elkaar niet echt te hoeven tegenkomen. Echtheid maakt het spannender maar transparanter, en spaart zo geld en energie.

Iemand die echt is draagt niet alleen bij aan transparantie. Hij heeft ook een heel andere impact op zijn omgeving: anderen herkennen iets in hem, iets waar zij in zichzelf een diep verlangen naar hebben maar wat ze vaak niet kunnen bereiken. Dat verlangen gaat uit naar de kern of de essentie van ieder mens, die bij iedereen anders is maar toch ook hetzelfde. Het is de kern vanwaaruit we leven, of we dat nu willen (durven) of niet. De kern durven tonen maakt ons charismatisch. Charisma ontstaat wanneer we grootsheid, uitstraling, leven in een ander zien. We zien het, maar we herkennen het ook. Ergens weten we dat we diezelfde eigenschappen in onszelf hebben begraven, en zo zien we in de charismatische persoon wat we zelf in potentie zijn. We zien in de charismatische persoon onze eigen kern. En dát is wat zo inspireert. Er is belofte.

Waar een zich beschermende persoon geweld moet gebruiken om dingen voor elkaar te krijgen, daar inspireert een echte persoon. Hij toont zich leider, gaat anderen voor, brengt anderen in beweging. Dat is de essentie van leiderschap, niet in de formele zin, maar in de persoonlijke. Wederom wordt er veel energie bespaard.

Er is geen alternatief: de wereld van nu is als een wild kolkende rivier geworden. Tegen de stroom inzwemmen kon 25 jaar geleden misschien nog, toen het water nog rustiger stroomde, nu zie je steeds meer mensen die dat proberen verdrinken, oververmoeid raken, of ziek worden. En: als je je laat meedrijven dan ga je veel harder, misschien niet de kant op die je had voorzien, maar wel de kant die je moet gaan.

Er is één probleem: wie zich niet (of minder) beschermt - wie echt is - is kwetsbaarder, toont zijn verwondheid makkelijker (iedereen heeft een wond, die de drijfveer tot bescherming heeft gevormd), en neemt dus het risico daarin weer gekwetst te worden. De bereidheid daartoe is vereist, en niet te onderschatten. Wat het oplevert, voor jezelf en voor je omgeving, is ook niet te onderschatten.

Onbewust

2008-11-28T11:23:00.005+01:00

Ik lees met veel plezier het boek 'Het slimme onbewuste' van Ap Dijksterhuis (2007). Hij beschrijft vanuit wetenschappelijk hoek wat ik intuitief al wist: dat we meer zijn dan we bewust denken te zijn, dat ons rationele geanalyseer slechts een fractie is van wat ons brein kan. Dijksterhuis windt er geen doekjes om dat hij niet bepaald gecharmeerd is van vaagheid: "Zinsneden als 'u kunt dichter bij uw ware zelf komen' en dat soort vage onwetenschappelijke kletspraat komen in dit boek niet voor", schrijft hij. Het is verfrissend om te zien, dat zelfs iemand die alleen het wetenschappelijke als waar beschouwen kan (dat moet je ook wel als wetenschapper) het volgende vertelt over ons bewuste en onbewuste: dat het onbewuste een opnamecapaciteit heeft die 200.000x groter is dan die van het bewuste, dat we dus veel meer weten en leren dan we bewust kunnen bevatten, dat het vooral onbewuste processen zijn die ons aansturen en niet de bewuste, en dat het arrogant en stupide is om te denken dat ons bewuste denken het enige is waarop wij varen.

Ik moet denken aan mijn begeleidingswerk. Naarmate trainingen intenser zijn en dieper gaan, hoor ik vaak deelnemers ook na verloop van tijd zeggen 'er is iets veranderd, mensen reageren anders op mij en ik ook op hen, ik voel me anders, lichter...'. Meestal kunnen ze niet zeggen waardoor het komt, en zijn ze niet bewust van wat de precieze relatie is tussen hun ervaringen in de groep en hun veranderde ervaring.

Ik geloof dat er iets in hun diep begraven onbewuste is aangeraakt, zoals je soms zoekend op een oude stoffige zolder geheel onbewust iets verplaatst dat daar al 30 jaar onaangeroerd stond, waardoor het in een ander licht komt te staan. Die verandering zorgt ook voor een veranderde aansturing van je gedrag. En: naarmate je meer rondstommelt op je oude zolder, verander je meer van wat daar verborgen ligt.

Ik heb niet de middelen en de drijfveer om dit wetenschappelijk te bewijzen, maar gelukkig zijn er mensen die die wel hebben. Voor mij is de ervaring genoeg. ik zie het bewijs steeds weer voor me, dat diepgaand leren meer aanraakt dan voor ons bewust te bevatten is, en zo ook meer kan veranderen dan voor ons bewust te bevatten is.

Persoonlijke ontwikkeling - Echtheid in professionaliteit

2008-09-02T16:03:00.010+02:00

Op 22 september 2008 komt mijn boek uit, getiteld 'Persoonlijke ontwikkeling - Echtheid in professionaliteit'. De thema's en sfeer van deze weblog komen sterk overeen met de inhoud van het boek, al zul je zelden dezelfde teksten zien. Op de achterflap staat het volgende:

Voor veel professionals van nu is het niet langer toereikend zich uitsluitend vakinhoudelijk te ontplooien. We willen ons ook als persoon ontwikkelen, zodat we ‘ons eigen ik’ in kunnen zetten in de professionele rol. Maar, hoewel authenticiteit in hoog aanzien staat blijkt het vaak niet eenvoudig te bereiken. Dit is een boek over persoonlijke ontwikkeling, ofwel het proces dat nodig is om authentieker te leren functioneren.

Het begrip persoonlijke ont-wikkeling geeft precies aan wat het is: het afwikkelen van de verpakking die je unieke persoon omhult. Die verpakking is als een façade, als een ‘jas’ die je beschermt. Wie de moed heeft die bescherming los te laten blijkt - steeds weer - daarachter een uniek en inspirerend, kwetsbaar maar ook krachtig, en vooral écht persoon te zijn. Daarover gaat dit boek: wat het je oplevert wanneer je je persoon ontwikkelt, en wat ervoor nodig is om dit proces aan te gaan.

In dit boek beschrijft de auteur op directe wijze via metaforen, persoonlijke verhalen en praktische voorbeelden de essentie van persoonlijke ontwikkeling. Die essentie is voor alle mensen gelijk, wat dit een boek maakt dat ook niet-professionals kan aanspreken. Toch is het speciaal voor mensen geschreven die ‘echtheid in professionaliteit’ willen ontwikkelen, in de wetenschap dat het juist daar zo uitdagend is.

Godfried IJsseling (1963) is senior trainer en coach, sinds 1998 verbonden aan de Baak, Management Centrum VNO-NCW.

Uitgegeven door Scriptum
www.scriptum.nl
info@scriptum.nl

ISBN 978 90 5594 622 8

Goed en kwaad (Trots op Nederland)

2008-04-05T12:59:00.008+02:00

Bestaat er goed en kwaad? Ogenschijnlijk wel, want er is veel moois te vinden in de wereld, en er wordt ook veel gevochten en kapot gemaakt. Er is naast het creërende ook het vernietigende.

Voor het laatste groeit de aandacht. Er is angst voor terrorisme, Islam, extremisme, vreemdelingen, 'het westen'. Er is angst voor van alles eigenlijk, voor de schadelijke werking ervan, voor de bedreiging van wat ons lief is. We zijn in onze alles omvattende angst geobsedeerd door veiligheid. In onze steeds beter beschermde bunkers worden we banger en banger.

Hoe ontstaat het kwade? Niemand wil iets slechts doen. Het kwade ontstaat bijna altijd met goede bedoelingen. Des te hoogdravender het goede doel, des te groter het kwaad, zo lijkt het. In de obsessie het goede te beschermen door het kwade te bestrijden wordt niets goeds geboren, en groeit de vernietiging. Niemand wil dat, het gebeurt toch. Om uit de cirkel van het kwaad te geraken, moeten we kijken hoe een goede bedoeling vervormd raakt tot een kwade uitkomst. Wat kenmerkt het "goed bedoelde kwade"?

Het miskent de complexiteit en genuanceerdheid der dingen. Voor het gemak wordt de altijd aanwezige veelvormigheid van de werkelijkheid teruggebracht tot een simpel, gemakkelijk te begrijpen, eenzijdig probleem. Elke vorm van intelligentie ontbreekt. Vaak krijgt wat kwaad uitpakt veel bijval van bange mensen, die verlangen naar een gevoel van veiligheid. Dat verlangen naar veiligheid bevredigen zij door hun wereld te reduceren tot iets eenvoudigs en begrijpelijks. Maar we kunnen de wereld niet begrijpen, en het is blind te geloven dat de wereld simpeler wordt als je de complexiteit ervan miskent.

Het is gedreven door angst. Het doel is het kwade te bestrijden door het goede te doen, en zo wordt - blijkt steeds weer - het kwade gesterkt. Kwaad bestrijden gemotiveerd door angst creëert het kwaad, hoe goed de bedoelingen ook zijn, zo blijkt. Angst is een slechte drijfveer, en een slechte raadgever.

Het wil altijd iets tegengestelds aan zichzelf bestrijden door gelijke middelen in te zetten. Deze strijders begrijpen niet dat zij met hun strijdvaardigheid het kwaad dat zij bestrijden sterker en groter maken, omdat ze het voeden. Wil je het koude bestrijden? Zet dan warmte in! Wil je iets bestrijden, doe dan iets tegengestelds, en niet hetzelfde als wat je bestrijdt. Wil je extremisme bestrijden? Wees dan liefdevol en ontvankelijk, ook ten aanzien van het extremisme.

Het spreekt niet van liefde. Liefde wordt daar vaak geassocieerd met zwakte, terwijl daadkracht geassocieerd wordt met het goede. Er worden krachtige termen gebruikt, die getuigen van daadkracht, maar zelden van liefde.

We zouden moeten ophouden met het kwaad te bestrijden, bang te zijn, te oversimplificeren omdat we zo bang zijn voor complexiteit, en zo vreselijk bezig te zijn met ons ego. Als we tenminste het goede willen.

Rita Verdonk en alle andere moraalridders van deze wereld, uw boodschap kan niets goeds brengen. We weten dat. De geschiedenis, waardoor u met vlaggen, grote woorden en gebalde vuisten zo van gecharmeerd lijkt, heeft het geleerd. Waarom brengt u dan uw boodschap? Waar is uw liefde voor de ander, uw vertrouwen in de medemens? Wilt u kwaad bestrijden? Heb dan lief, want door het kwaad aan te vallen wordt het kwader.

posterdesign by © stefan hanser, rotterdam

Meesterschap

2008-03-01T20:08:00.009+01:00

Wat maakt iemand tot een meester in wat hij of zij doet? Ik vind dat moeilijk te omschrijven. Hoogst-waarschijnlijk is mijn visie op meesterschap, zoals mijn visie op de meeste dingen, persoonlijk. Wie herken ik als meester in zijn vakgebied? Wat me opvalt is dat er een soort trefzekerheid is in zijn handelen. Die heeft waarschijnlijk met ervaring te maken. Die trefzekerheid betekent niet dat hij geen fouten maakt. Veel meesters zijn verre van perfect in wat zij doen. Maar ze weten dat heel goed.

Ik geloof verder dat een meester een diepe verbinding heeft weten te leggen tussen zijn eigen essentie en wat hij doet. Er ligt iets heel persoonlijks in zijn vak. Zijn vak is een vertaling geworden van wie hij is. Veel meesters hebben een lange weg afgelegd. Ze zijn zichzelf meerdere malen tegengekomen terwijl ze zich hun vak eigenmaakten. Ze hebben geworsteld met hun vak, soms deed de nabijheid van wat zij in zich ontwikkelden bijna te veel pijn, omdat dit zo dicht bij henzelf lag. Die persoonlijke verbinding met wat ze vakmatig doen is voelbaar. Het geeft diepgang aan hun 'product'.

Wie iets doet op meesterlijke manier, maakt van zijn vak een kunst. Het is mooi, esthetisch, soms rauw. Het raakt iets in degene die ermee in aanraking komt. Misschien is het die diepe verbinding die je ook als 'kijker' ervaart. De meesterschilder legt iets in zijn schilderijen dat je diep raakt, de danser doet dat in beweging, de wetenschapper via zijn denken, de dichter via woorden, de muzikant via geluid, de meester in coaching doet dat door de manier waarop hij relateert met zijn cliënten. In alle gevallen merk je een diepe persoonlijke relatie tussen de meester zelf en wat hij doet, en zo voel je je als 'kijker' diep geraakt door je verhouding tot het product van de meester, alsof je begeleid wordt naar je eigen kern via zijn werk.

Wanneer ik iemand herken als een meester in zijn vak - nogmaals, dat is niet een absoluut gegeven maar een persoonlijke keuze - dan ervaar ik steeds in al zijn handelingen de persoon van de meester. Zo wordt zijn product heel herkenbaar en persoonlijk.

Veel mensen die virtuoos zijn in hun vak, je ziet dat vooral in de expressieve vakken, leven niet gemakkelijk. Ze worstelen met zichzelf en vinden via hun werk een uitdrukking van die worsteling. In hun werk leggen ze zo, vaak zonder het zelf te weten, iets diep menselijks, iets dat voor velen herkenbaar is. Het is hun sensitiviteit die anderen helpt contact te leggen met de diepten van henzelf. Natuurlijk is dit alles bestrijdbaar en zijn er ook opgeruimde, probleemloze virtuozen, maar ik ken er niet veel.

Vasthouden of loslaten

2007-12-21T15:24:00.000+01:00

Mensen die zich veel bezighouden met persoonlijke ontwikkeling kennen de waarde van loslaten. Het ophouden met vechten. Leren zien dat je alleen maar vecht omdat je niet kunt accepteren wat er is. Hoe kan het gevecht met wat er is dat wat er is veranderen? De waarheid verandert niet maar jij misschien wel. Als je niet uitkijkt, raak je verhard in de strijd.

Voor sommigen is het makkelijker te strijden dan te accepteren wat er is. In de strijd vind je dan betekenis. Steevast ontkennen is ook een manier om je leven te leven, en veel mensen bereiken daar heel veel mee. Menig spiritueel mens keurt dat af als een minderwaardige levensvorm, en richt zich op het overstijgen van het ego, het loslaten van het aardse.

Dat is allemaal erg verantwoord. Maar wie het uitsluitend laat bij het overstijgen van het ego is weinig dynamisch. Het is misschien heel sereen en rustig, maar wij mensen willen meer dan alleen sereniteit. Paulo Coelho zei eens dat het een misvatting is dat wij mensen naar harmonie streven. Dan zou de dood het hoogste ideaal zijn, en het leven minderwaardig. In de dood is er geen enkele strijd meer. In het leven is er strijd en disharmonie. Zonder disharmonie geen leven.

De meesten van ons willen beide: accepteren van wat je gegeven is, én creëren wat er nog niet is. Die laatste wens vereist dat je meer wil dan wat er is. Je kúnt niet creëren zonder verlangen naar iets nieuws. Je identificeren met je kern, je hogere zelf, geeft sereniteit maar ook stilstand; je identificeren met je ego geeft onrust maar ook creatiekracht. En zo belandden wij in de dualiteit van het leven.

Als je rust vindt in je onrust, heb je ook rust. Wil je wat bereiken, dan is er onrust, twijfel, ongedurigheid, verlangen. Die houden je gaande. De opgave lijkt, te creëren vanuit acceptatie van wat er is, mét de wens tot vernieuwing. Geen vernieuwing uit onvrede met wat er is, maar vernieuwing vanuit een zuiver verlangen. Leren te leven met je onrust.

zie ook een eerder artikel over hetzelfde onderwerp.

Over de jas en de kern

2007-12-02T19:52:00.000+01:00

Ze vinden hem een onaangenaam mens. Sarcastisch, venijnig, negatief, afwerend. Zo iemand op een vriendelijke manier benaderen lijkt onmogelijk, niet alleen omdat er niets moois aan die persoon is te ontdekken, maar ook omdat hij anderen aanvalt, raakt of pijn doet. Ze richten zich op zijn buitenkant, wat hij laat zien. Maar het is ook mogelijk zijn venijnigheid te zien als bescherming. Wat beschermt hij dan? Natuurlijk laat hij dat nooit zien, maar zijn felheid doet vermoeden dat er onder zijn bescherming een verwonding of gekwetstheid verborgen zit.

Als je op die manier kijkt, dan zie je ineens geen slecht mens meer, maar een kwetsbaar mens. Een kat in het nauw, die van zich afbijt, die zich bij het minste of geringste aangevallen voelt. Hij ziet de wereld als een plek waar de mensen het slecht met hem voor hebben, niemand is te vertrouwen. Hij heeft die visie door schade en schande geleerd. Eens, misschien al heel vroeg, werd hij gekwetst. Zo heeft hij zijn beeld van de mensen om zich heen gevormd.

Hoe je kijkt maakt wat je ziet. Wat je vroeger - toen je nog open en onschuldig was - geleerd hebt heeft de basis gevormd van hoe je kijkt. Zo ontstond de bescherming. De bescherming bestaat uit je manier van kijken naar de wereld, en het daaruit voortkomende gedrag. In een wereld waar je overtuigd bent van slechtheid van de mensen is het gepast je vijandig te gedragen. Of misschien heb je ervoor gekozen je terug te trekken, te verbergen, of je kleiner te maken dan je bent.

Je bescherming is als een jas die je je hebt aangemeten om de guurheid van je omgeving te kunnen hanteren. Eens was die guurheid er echt, misschien. Je hebt je toen een jas aangemeten die dik genoeg was om je te beschermen. Het is veilig in je jas, ook al beperkt die je bewegingsvrijheid, en ontneemt hij je ook de toegang tot het goede van de buitenlucht. Je hebt eigenlijk nooit meer het weer daarbuiten gecheckt. Of je jas nog wel nodig was. Je hebt het contact verloren, je opgesloten in jezelf, afgeschermd van de wereld, beschermd maar geisoleerd. Iets in je is overtuigd dat het nog altijd is zoals het toen was.

Het is tijd om je jas los te maken. Als je de moed hebt dat te doen, dan merk je, dat de altijd al aanwezige warmte van jouw kern, die daaronder verscholen zat, onmiddelijk vrijkomt. Je blijkt inspirerend te kunnen zijn, als je je maar niet zo beschermt. De wereld blijkt minder vijandig te zijn dan je dacht, als je je maar niet zo beschermt.

Hoe je kijkt maakt wat je ziet. Als je anders leert kijken, ga je andere dingen zien. Helaas moet jij de eerste stap zetten: eerst de bescherming laten zakken, nog voordat je zeker weet dat het kan zonder gekwetst te worden. Dat vraagt veel moed, maar levert ook veel op.

De zwaarte, die je stil maakt

2007-10-20T13:07:00.000+02:00

Ik doe graag een goed woordje voor de zwaarte, het verdrietige, datgene wat ons stil maakt en in onszelf doet keren. Ondanks de trend om de zaken positief te bekijken - je maakt geen carrière door je voorliefde voor het deprimerende te verkondigen, want daarvan wordt niemand vrolijk - hecht ik groot belang aan een plaats voor de zwaarte. Omdat ik me zo voel? Nee, maar het is wel altijd bij me. Je kunt het in bijna iedereen herkennen, vooral als je bij iemands hart komt.

Natuurlijk, een positieve blik maakt zaken ogenschijnlijk positiever en makkelijker te dragen. Maar is dat altijd nodig? Is het gevraagd? Vraagt je bestaan of de situatie om een positieve blik, of heb jij die nodig omdat je de zwaarte niet kunt hanteren? Zo wordt een positieve houding vaak een ontkenning van de keerzijde. Ontkenning is niet goed. Als er zwaarte is, moet er zwaarte kunnen zijn.

Ik geloof in de volgende 'regel' of wetmatigheid: datgene wat je ontkent bepaalt je leven. Zo drukt zwaarte bij velen een diepe stempel op het leven. We zijn moe, gestresst, bang. De dood, ziekte en vergankelijkheid, hoe onvermijdelijk ook, worden zover mogelijk uit het zicht gehouden. Gedeprimeerde mensen worden gemijd, en als zwakkelingen afgeschilderd. Want, zo is de redenering: als je het zwaar hebt zul je wel te weinig in je mars hebben om het licht of goed voor jezelf te maken. Ja, zelfs ouderdom wordt ontkend of weggemoffeld onder dure crèmes en Photoshop. Want rimpels herinneren ons aan het onvermijdelijke.

Zoals gezegd, ik heb een bepaalde voorliefde voor het zware in mensen. Zij hebben het lef hun kwetsbaarheid toe te laten. Zij gaan het leven in alle intensiteit aan, nemen de dingen zoals ze zijn, dus ook het vele verdriet waarvan ze weten dat het diep in hun systeem leeft. Wie dat doet, kent intens gelukkige momenten, én intens ongelukkige. In beide gevallen is er geen sprake van een positieve blik, maar van een scherpe blik met een open hart.

Het omarmen van het zware geeft ruimte voor het lichte. Het ontkennen van het zware versterkt het zware, én brengt het buiten bereik. Zo wordt je positieve instelling een dagelijks gevecht tegen een schimmig maar angstaanjagend gevoel.

Laten we ophouden de werkelijkheid te proberen creëren met onze geest, en te leren zien wat er is. Max Ehrmann schreef, aan het einde van zijn prachtige tekst Desiderata, uit 1927:

(...) houd vrede met je ziel in de lawaaierige verwarring van het leven. Met al zijn klatergoud, somberheid en vervlogen dromen is dit toch nog steeds een prachtige wereld.
Max Ehrmann, 1927, Desiderata

(hier een link met de hele tekst).

Hebzucht

2007-10-04T12:17:00.000+02:00

Ik heb dan nu eindelijk de veel besproken film The Secret gezien. Met opgetrokken wenkbrauwen, dat wel. Waarom al die geheimzinnigheid, fluisterende stemmen, perkamenten behangetjes, krulletters, magie en galm? Oh natuurlijk, het gaat om een geheim. Een geheim dat enkele groten der aarde door de geschiedenis al kenden, maar voor het grote publiek, wij dus, buiten beeld bleef.

Toch - eerlijk is eerlijk - was ik benieuwd waar al die 'fuss' over ging. De boodschap: wat je denkt, dat trek je aan. 'The law of attraction'. Als je overal gevaar in ziet, is de kans dat je vervelende dingen overkomt groter. Als je met liefde en waardering naar mensen kijkt, ontmoet je liefde en waardering. Dat is volgens mij geen geheim, maar iets dat veel mensen intuïtief al weten.

Wat - afgezien van de 'hoolabaloo' eromheen - verwart me dan zo? Terwijl de film een heel spiritueel sausje heeft gaat het vooral om hebzucht. Willen hebben. Van geluk, maar vooral geld en spullen. Dat staat haaks op vele spirituele tradities. Hebzucht kleeft aan je vast. Je geluk wordt afhankelijk van je doel. Het doel halen geeft geluk, het niet halen ongeluk. Daarom veroorzaakt 'willen hebben' lijden. Duurzaam geluk ontstaat niet door je gehechtheid aan je doel maar door onthechting daarvan. Een doel hebben is goed, je geluk ervan afhankelijk maken niet. De belofte dat je alles kunt krijgen wat je wilt roept bij mij hebzucht op, en ik verwacht ook bij anderen. Het is heel menselijk 'meer' te willen. Dat irriteert me, want het helpt me niet.

Misschien zal ik eeuwig geluk kennen als ik altijd alles zal krijgen wat ik wil? Als ik me van nu af altijd kan onderdompelen in overvloed? The Secret biedt de toegang daartoe, lijkt het. Maar... Is een drugsverslaafde gelukkig als hij onbeperkt toegang heeft tot zijn fix? Nee, hij wordt ongelukkig van zijn verslaving, en zijn gebrek aan autonomie.

Ander punt. het positieve kan niet bestaan zonder het negatieve. Dat is (ook) een natuurwet.

"Je vreugde is omhulde smart. En de bron waaruit je lach ontspringt, werd vaak gevuld met je tranen. Hoe kan het anders zijn? Hoe dieper de smart in je wezen kerft, hoe meer vreugde je kunt bevatten. Is niet de beker die je wijn bevat dezelfde beker die in de oven van de pottenbakker werd gebakken? En is niet de luit die je geest kalmeert hetzelfde hout dat door mensen werd uitgehold?

Wanneer je blij bent, schouw dan diep in je hart, en je zult zien dat enkel wat je smart gegeven heeft, ook vreugde brengt. Wanneer je verdrietig bent, blik dan opnieuw in je hart en je zult zien dat je weent om wat je vreugde schonk." De Profeet, Kahlil Gibran

Alles heeft twee polen. Ook aan geluk of harmonie of rijkdom zit een negatieve pool. Zonder de negatieve pool kan de positieve niet bestaan. The Secret kan de indruk geven dat elke associatie met het negatieve het negatieve aantrekt. Dat klopt niet helemaal. Gehechtheid aan het negatieve roept het negatieve op. Omgang met en acceptatie van het negatieve geeft ruimte aan het positieve. Dat is 'accepteren wat is'. Je gedachten richten op je verlangens en zo de 'law of attraction' hanteren werkt, maar alleen na het volledig toelaten en omarmen van dat wat je niet wilt. En dat maakt het nou juist net zo moeilijk.

"Bij jou kweken de mensen vijfduizend rozen in één tuin, zei het prinsje, en ze vinden daarin niet wat ze zoeken. Nee, dat vinden ze niet, antwoordde ik. En toch zouden ze kunnen vinden wat ze zoeken in één enkele roos of in een beetje water. Ja, dat is zo, antwoordde ik. En het prinsje voegde eraan toe: Maar ogen zijn blind. Met het hart moet men zoeken." Antoine de Saint-Exupéry, De Kleine Prins

Nu alvast bezig met later

2007-10-01T21:32:00.000+02:00

Wie zou volledig tevreden zijn met wat er nu is als er geen toekomst was, geen belofte voor iets nieuws, iets beters of iets mooiers? Ik vermoed dat de meeste mensen gelukkig kunnen zijn in het nu vanuit de wetenschap dat het verandert in iets nieuws, of vanuit de belofte dat het beter wordt dan het nu is of tot nu toe geweest is. Al was het maar de belofte van een leuke film op TV vanavond. De pessimisten zullen gelukkig zijn in het nu omdat het alleen maar slechter kan worden, maar ook zij maken zich zo afhankelijk van de toekomst.

De boeddhisten, en zij niet alleen, zeggen dat je ieder moment zou moeten leven alsof het je laatste is. Alleen met een dergelijk bewustzijn kun je volledig in het nu zijn, ook omdat het nu dan alles is wat je nog hebt. Maar wij zijn eerder met ons hoofd in de toekomst, vol verwachting of vol bezorgdheid, in de vaste overtuiging dat we nog veel toekomst hebben.

Je hoopvolle verwachtingen of je bezorgdheid ontstaan door het verleden en hoe je dat beleefd hebt. Je gaat er - niet helemaal onterecht - van uit dat je ervaring je leert hoe het zal gaan. Dat maakt het mogelijk vooruit te zien, te anticiperen. Maar wie zegt dat je je verleden objectief hebt opgeslagen? Veel mensen verwachten meer van de toekomst, omdat ze het verleden geidealiseerd hebben. zoals een fotoboek waarin alleen gelukkige momenten en lachende gezichten staan. Ze vergeten dat niemand zin had om de camera op te pakken als het even minder ging.

En ondertussen ontgaat je het nu voortdurend in anticipatie van het straks. Die gerichtheid versterkt je vermoeden dat in het nu niet zoveel te halen valt. En in de toekomst deste meer. Het is een zichzelf versterkende cirkel.

Sommige mensen vragen zich af waarom het zo nodig is om in het nu te zijn. Dat is niet zo moeilijk: er is niets anders. Verleden en toekomst zijn niet meer dan gedachten, creaties en fantasieën op basis van echte gebeurtenissen. In het nu kun je gelukkig zijn, effectief zijn, iets bereiken, of misschien verdriet hebben en dat verwerken. In de toekomst en in het verleden kun je helemaal niets.

Verslaafd aan inspiratie

2007-09-12T19:07:00.000+02:00

De huidige maatschappij verleidt mensen hun geluk buiten henzelf te zoeken. Dat heeft vooral economische motieven. We zijn allemaal consumenten geworden en dat wordt aangemoedigd, want afhankelijk van ‘voeding’ consumeren we meer. Zo ook in loopbanen: je wordt aangemoedigd je onvrede met je loopbaan te ‘verhelpen’ door te zoeken naar een baan met nóg meer inspiratie. Alles om de verveling of andere confrontaties uit de weg te gaan.

Sommige mensen die een loopbaancoach raadplegen komen erachter dat die confrontatie niet meer te stoppen is, en ervaren de grenzen van het werk om de leegte te vullen of de pijn te vermijden. Een logische gedachte is om met een coach te zoeken naar de speld in de hooiberg: die ene plek in de arbeidsmarkt waar je de verveling niet voelt, die naadloos past, waar je nog écht wordt uitgedaagd. Maar een enkele loopbaanklant is er zich van bewust dat hij zo het werkelijke probleem vermijdt.

Inspiratie lijkt soms hét toverwoord, maar de wijdverspreide behoefte eraan geeft blijk van oppervlakkigheid. Te veel verwachten van inspiratie van buitenaf werkt verslavend: je hebt steeds meer nodig om de leegte te vullen of de zich opdringende confrontatie te vermijden. Door je gerichtheid op ‘daar buiten’, verlies je het contact met jezelf steeds meer (en omgekeerd: door je gebrek aan contact met jezelf, wordt je steeds afhankelijker van voeding van buitenaf).

Leegte ontstaat niet in eerste instantie door het werk zelf, maar door gebrek aan werkelijke verbinding daarmee. Anders gezegd: gebrek aan liefde voor wat er is. Liefde voor wat er is vereist contact met jezelf en de dingen om je heen. Het vraagt commitment, het omarmen van wat er is, ook als het pijn doet. Het verduren van pijn en ongemak. Daartegenover staat dat een liefdevolle verbinding nooit saai wordt. Een verbinding waarin alle voeding van buiten moet komen wordt op den duur altijd saai.

Wat maakt dat je duurzaam vervuld raakt van je werk? Natuurlijk gaat dat over het vinden van een werkelijk passende omgeving. Aansluiting vinden. Jezelf erin kwijt kunnen. Maar die match kan alleen gevonden worden via een diepgaand contact met jezelf, van waaruit je een échte verbinding kunt maken met de wereld, waarin dan plotseling veel meer schoonheid en inspiratie is te vinden dan eerder leek. De inspiratie was er altijd al, maar nu kun je er een innerlijke verbinding mee maken.

Werken aan je loopbaan gaat dan over contact maken. Met jezelf, de manieren waarop je je afsluit of opsluit, de redenen die je daarvoor hebt, maar ook met je behoefte aan werkelijke betekenis en verbinding. Het is van belang de luiken te openen, je angst te overwinnen, je pijn te voelen, maar ook de liefde die je in je hebt. Dan wordt zichtbaar en voelbaar wat er altijd al was en waar je naar verlangde maar niet kon bereiken: werkelijke verbinding met wat je doet. Daardoor gevoed worden. Daarin jezelf kwijt kunnen. Het was er al, maar waar was jij?

Strijd en overgave

2007-08-26T10:28:00.000+02:00

Als ik de krant lees, dan zie ik vooral strijd en daaruit voortkomend lijden. Strijd kan extreem gewelddadige vormen aannemen, zoals bij bomaanslagen in Irak, of zich beperken tot verbaal geweld in politieke debatten of huiselijke discussies. Ik stel mezelf de naïeve vraag hoe het komt dat mensen vooral in strijd zijn, met elkaar, met 'de concurrent', met hun werk, hun financiële situatie, zelfs met zichzelf, met wie ze zijn, of met hun ambities en verlangens.

Dat wij allemaal vechten komt waarschijnlijk omdat we allemaal iets willen, wat niet zonder slag of stoot gerealiseerd kan worden. Je moet je ervoor inzetten. Iedereen wil wat anders en zo nu en dan doorkruis je met jouw wil de wensen van een ander. Als je doorzet, dan volgt een confrontatie.

Sommige mensen willen erg veel. Vooral wanneer er schaarste is, dreigen zij anderen te verdringen, die zich dan genoodzaakt zien zich te verdedigen. Dat laait de strijd op. Te veel willen leidt tot heftiger strijd dan bescheidenheid. Strijd ontstaat altijd omdat minstens één partij teveel (macht, ruimte, invloed, spullen) wil in de ogen van de andere partij.

Soms is de inzet hoog, zoals wanneer mensen hun levensgebied verdedigen, of hun geliefden tegen aanvallen van buitenaf. Dan wordt strijd oorlog. Maar het principe is steeds hetzelfde: ook terroristen willen iets en zien hun wensen doorkruist. Wat mensen tot het uiterste drijft is ofwel overlevingsdrang, ofwel hun liefde voor iemand of iets.

Kan het ook ánders? Is er een aards bestaan mogelijk zonder strijd, zonder te vechten en te manipuleren om te overleven of om verder te komen? Is het mogelijk je te manifesteren en je wensen te realiseren zonder te strijden? Ik betwijfel dat. In 'iets bereiken' zit per definitie een element van strijd: een discussie over een onderwerp, het halen van een doelstelling, het verdienen van je geld, het verwerven van een marktpositie. Zelfs het bereiken van zelfinzicht en persoonlijke ontwikkeling gaan gepaard met strijd. Wel is 'matiging' misschien mogelijk. Niet teveel willen, rekening houden met de ander, bewustzijn van de motieven die je drijven.

Als je iets wilt bereiken dan is er strijd, het zij zo. De vraag is of iets bereiken en dus strijd voeren de enige optie is die we als mensen hebben. Of er niet ook een alternatief moet zijn op "ik worstel en kom boven".

Dat alternatief is te vinden in de tegenpool van strijd: overgave. Dat betekent het laten zijn zoals het is, je mee laten voeren door de gebeurtenissen, met de stroom mee. Geen moeite meer doen. Overgave vereist op een diep niveau heel veel kracht (een heel andere kracht dan die van de strijder), want je 'afzonderlijke ik' doet zich niet meer gelden. Overgave is egoloos. Maar met alleen overgave is er geen leven. Net zoals er geen leven mogelijk is met alleen strijd.

Zonder donker bestaat er geen licht, zonder negatief geen positief, zonder links geen rechts, zonder lijden geen geluk, en ook zonder strijd geen overgave. Iets bestaat bij gratie van de tegenpool. We kunnen met z'n allen heel goed strijden. Dat hebben we nu wel bewezen. Nu moeten we nog leren ons over te geven, aan de loop der dingen. Misschien worden onze ambities om gelukkig en vervuld te zijn pas dan bereikt, wanneer we de balans tussen strijd en overgave herstellen.

Aannemen of analyseren

2007-07-28T22:13:00.000+02:00

Het werkwoord 'aannemen' kan betekenen accepteren of veronderstellen. Veronderstellen is in wezen iets als feit accepteren, zonder dat de juistheid daarvan is bewezen. In de wetenschap is dat eigenlijk een zwakte. In de wetenschap moet je zo min mogelijk aannemen.

In persoonlijke ontwikkeling heb ik geleerd dat aannemen juist heel belangrijk is. Daar betekent het open staan voor wat er is, of dat nu leuk of pijnlijk is. Een dergelijke ontvankelijkheid is een fundament voor ontwikkeling: om te groeien moet je beginnen met het accepteren van de situatie zoals die nu is.

Wie analyseert pakt de werkelijkheid niet vast maar denkt erover na en houdt die op een afstandje, via modellen en hypothesen. Eigenlijk creëer je via analyse fantasieën over de werkelijkheid. Analyseren en 'vastpakken' (weer een betekenis van aannemen) tegelijk kan niet, want door vast te pakken verlies je de noodzakelijke afstand om te kunnen analyseren, of om iets van verschillende kanten te kunnen beschouwen.

In het westen hebben we een diep vertrouwen in analyse als benaderingswijze van de wereld om ons heen. In essentie is het een wantrouwende en afstandelijke houding. In de wetenschap heeft die ons ook ver gebracht. Karl Popper, de belangrijke wetenschapsfilosoof, stelde dat iets slechts 'waar' is zolang het niet gefalsifieerd is. Eeuwige waarheid bestaat niet in de wetenschap. Dus: altijd blijven twijfelen. Wie analyseert zou inderdaad altijd moeten blijven twijfelen, gezien het hypothetische en fantasievolle karakter van analyses. Twijfel is goed voor de analyticus, zoals ik eerder heb beschreven.

Dat maakt ook dat analyse verwart als je die op jezelf toepast. Ook hier vertegenwoordigt ze fantasie en twijfel over de werkelijkheid (jezelf in dit geval). Twijfel naar jezelf zal je nooit vertrouwen in jezelf bezorgen. Vertrouwen in jezelf heb je nodig als basis voor ontwikkeling.

Je eigen persoonlijke groei gaat niet over de waarheid, maar over jouw waarheid. Die bepaal je niet zelf, je vindt de waarheid niet door die te analyseren, fantaseren, of construeren. Jouw waarheid is er, ligt voor je, wacht tot je die zuiver ziet en ontdekt. Daarvoor is aannemen nodig, kijken en voelen, je eigen kritische zelf tot zwijgen brengen. Je hoofd stil, en gewaar worden. Constateren in plaats van analyseren. Ontvankelijk zijn. Wanneer je daarin slaagt, ontdek je ook meteen waarom het tegendeel, de analyse, vaak zo aantrekkelijk lijkt: die is minder pijnlijk of intens, afstandelijker, veiliger, controleerbaar, en manipuleerbaar.

Nogmaals speciaal zijn

2007-07-23T18:13:00.000+02:00

Op mijn artikel over speciaal zijn kreeg ik waardevolle reacties. Heel begrijpelijke ook. "De vraag is waar mensen meer mee gediend zijn", schreef iemand, "realiseren dat je niet speciaal bent, omdat iedereen in feite hetzelfde is, of, mensen laten inzien dat ze iets bijzonders te brengen hebben aan de wereld, aan hun naasten, aan hun omgeving. Ik kies voor het laatste, omdat het eerste, hoewel ik het met de essentie eens ben, volgens mij te vaak juist tot apathie leidt. En ik wil zo graag die lichtjes in ogen zien...". Dat is erg waar en waardevol.

Dus hoe maak je dit praktisch, een zinnige overweging in plaats van een theoretisch idee dat vooral leidt tot een gevoel van saaiheid en zinloosheid? Ik denk dat we een onderscheid moeten maken.

Misschien is het zo: op het diepste niveau zijn we één met elkaar. We zijn niet alleen gelijk aan elkaar, we zijn zelfs één met elkaar. Op het diepste niveau is alles één en sterk verbonden. Daar komt nu zelfs de natuurkunde achter. Dit is mooi, want dat eenzijn verbindt ons met elkaar, maakt het mogelijk dat we elkaar begrijpen in onze ervaringen van pijn en vreugde.

Vanuit dat eenzijn, vanuit die gezamenlijke bron, hebben we misschien allemaal een unieke ziel, iets wat ons 'eigen' maakt. Een meegekregen unieke vorm. Die is heel zichtbaar bij mensen als je ze op een bepaalde, aandachtige, onvoorwaardelijke manier bekijkt. Ieder heeft een eigen uitstraling. Die uitstraling is het bijzondere van mensen, dat wat de lichtjes in de ogen geeft. De schittering. Daar zit ook je inspiratie, je kracht, je eigenheid. Dat zien bij jezelf en anderen brengt je in contact met de kwetsbaarheid én de kracht ervan.

En dan is er een laag waarover de Cursus in Wonderen het heeft. Want omdat je vaak ergens in je unieke ziel geschrokken bent, beschadigd of pijn gedaan, heb je je puurheid verborgen. Je hebt jezelf een masker aangemeten, dat misschien lijkt op wie je ten diepste bent, maar dat je door de jaren heen zelf gecreëerd hebt. Je kunt niet zijn wat je zelf gecreëerd hebt. Dat is een onmogelijkheid. Je doet je best je masker voor je ware zelf te 'verkopen' want beschadigingen aan het masker doen je werkelijke zelf geen pijn, zo denk je. Het is een bescherming van je ziel.

Je masker is je persoonlijkheid, je karakter. Het verwijst onmiskenbaar naar je unieke ziel of essentie. Door je persoonlijkheid heen schijnt je unieke zelf. Maar je persoonlijkheid of je masker is niet wie jij in essentie bent.

Je weet ergens diep vanbinnen dat jij niet je masker bent. Dat maakt je kwetsbaar. Dat geeft je een gevoel makkelijk uit evenwicht gebracht te kunnen worden, ontmaskerd te worden, gezien in al je kwetsbaarheid.

Het is een opdracht, een grote opdracht (bestaat er een grotere?), om je masker te leren kennen en het onderscheid tussen jouzelf en je masker te ervaren. Misschien kun je het dan eens afdoen en vertrouwen dat wat daaronder zit goed is. Dat brengt je naast kwetsbaarheid ook openheid, contact met je eigen inspiratie, en met die van anderen. Het geeft een dieper contact, want datgene tussen jou en de ander speelt geen hoofdrol meer.

(Lees ook het boek "de Maskermaker" van Wibe Veenbaas, Joke Goudswaard, en Henne Arnolt Verschuren.

Zie ook een eerder verschenen artikel getiteld Masker.)

De kunst van het coachen

2007-07-17T19:26:00.000+02:00

Er is veel discussie over het vak coachen. Dat is ook begrijpelijk, want er zijn er zoveel tegenwoordig en wat is nu een goede coach? Met wie ga je in zee en met wie niet? In die discussie gaat het vaak over het kunnen. De competenties. Onmiskenbaar heb je in coaching een groot aantal competenties nodig. Toch raak ik in die discussie altijd verstrikt. Er mist iets naar mijn gevoel. Een kunstschilder beoordeel je niet op zijn ambachtelijkheid alleen, en wie dat wel doet heeft vaak een slechte smaak. Zo ook met muziek. Het zijn niet de technisch meest hoogstaande musici die altijd de mooiste muziek maken. Martin Buber zei:

Zoals een melodie niet
is samengesteld uit tonen
een vers niet uit woorden
een zuil niet uit lijnen
zo is het ook met de mens
tot wie ik jij zeg
(Martin Buber, Ik en Jij, 1995)

Ontegenzeggelijk is het waar dat om muziek te maken of te schilderen techniek vereist is. Veel techniek. Maar ik zie vaak coaches met veel techniek die misschien het vak hebben begrepen maar de kunst nog niet. De kunst is een mysterieus verschijnsel, moeilijk in woorden te vatten zonder het kapot te maken.

Het risico van teveel aandacht leggen op je competenties als coach is dat je je als begeleider te centraal gaat stellen. Sommige coaches lijken te denken dat het vak coachen gaat over het zo snel en effectief mogelijk de juiste knoppen bij de cliënt in te drukken, zodat deze tot inzichten komt. Dat is egocentrisch. Het gaat dan om de coach en niet voldoende om de cliënt. De cliënt wordt gereduceerd tot een verschijnsel dat reageert op impulsen van de coach, in plaats van een zelfsturend wezen.

Wat is de kunst van het coachen? Net als met muziek en beeldende kunst geloof ik dat het hier om liefde gaat. Liefde voor het vak en liefde voor de mens die je als coach begeleidt. Een respectvolle benadering. Waardering voor de hele persoon die tegenover je zit. Carl Rogers, enkelen voor hem en velen na hem legden hierop al de nadruk. En misschien is wat bescheidenheid rond je rol als coach en de maakbaarheid van de ander ook wel goed.

De troost van het sprookje

2007-06-30T16:15:00.000+02:00

Het geeft een heerlijk, voldaan gevoel om te verdrinken in een goeie film met beeldschone mensen die altijd precies het juiste zeggen op het juiste moment, en met wie het - hoe groot de uitdagingen ook zijn - helemaal goed afloopt. En dat liefst in een magische wereld die zo anders is dan die van ons.

Het zien van dit alles levert een oud gevoel op, zoals je had wanneer er vroeger spannende verhalen aan je werden voorgelezen. Het is een gevoel van geborgenheid, spanning, even weg van de dreiging van het alledaagse. Het geeft een vreemd soort vervulling en troost, te kunnen geloven dat de wereld zo magisch en rechtvaardig in elkaar zit.

Maar we weten dat het niet zo is. De wereld is mooi, maar ook lelijk. Er is niet altijd een goede afloop. De 'slechten' zijn niet alleen maar slecht, en verliezen niet altijd, en de 'goeden' zijn niet alleen maar goed, en winnen niet altijd. Dus is er veel complexiteit en onduidelijkheid, verwarring, ambivalentie. Als je tenminste goed kijkt.

Je kunt, als je wilt, al die ambivalentie een plek geven. Een speciale betekenis die alles weer goed maakt. Dat heet magisch denken. Je ziet het veel: Het vaste geloof in de goede afloop, en als het niet goed afloopt het vertrouwen dat het slachtoffer het aan zichzelf te wijten had. Het geloof in geesten en engelen om de dood te verzachten. Het zogenaamd spirituele denken over synchroniciteit, bijzondere betekenissen, tekens die je krijgt van het hogere. Zulke beelden, gedachten en geloofsovertuigingen bieden dezelfde troost als het oude gevoel van het sprookje voor het slapengaan.

Geloof ik dan niet dat er meer is dan het concrete? Zeg ik dan dat synchroniciteit hokus pokus is? Geloof ik dan niet in een diepere betekenis van je leven? Jawel. Maar ik geloof ook dat er veel pijn en leed is, die niet zomaar oplost. Dat een happy end niet is gegarandeerd. Dat de betekenis van sommige gebeurtenissen nooit duidelijk wordt. Dat je in essentie alleen bent. Dat je nu leeft en straks dood bent. Dat over 100 jaar bijna niemand meer weet dat je ooit bestaan hebt. Dat sprookjes onwaar zijn.

Ik leg me toe op persoonlijke ontwikkeling omdat er voor mij maar één weg is naar werkelijke innerlijke vrede: met de rauwheid van die werkelijkheid te leren leven. Er is beide: je leven heeft een peilloze diepgang, én er is tegelijkertijd veel pijn en ogenschijnlijke zinloosheid. Misschien is er een betekenis, maar misschien krijgen wij die nooit te weten.

Magisch denken is in essentie heiligschennis. Het is het ontkennen van het werkelijke mysterie, en er eigengemaakte 'afgoden' voor in de plaats zetten. Die afgoden geven ons vertrouwen en steun, maar maken ons ook blind voor de waarheid. Dat is in alle religies verboden, maar wordt desalniettemin ook in alle religies sterk gebezigd.

Lees er Krishnamurti nog maar eens op na, een van de meest rigoreuze leraren op dit gebied: 'Truth is a pathless land'.

Speciaal zijn

2007-06-26T14:00:00.000+02:00

"Jij bent niet degene die zo kwetsbaar is, en zo vatbaar voor een aanval dat een simpel woord, een beetje gefluister dat jou niet bevalt, een omstandigheid die jou niet uitkomt of een gebeurtenis die jij niet voorzag, je wereld ondersteboven gooit en in chaos stort. De waarheid is niet broos. Illusies laten haar volkomen onbewogen en ongestoord. Speciaalheid is echter niet de waarheid in jou. Die kan door om het even wat uit het lood worden geslagen. Wat op niets rust kan nooit stabiel zijn. Hoe omvangrijk en opgeblazen ze ook lijkt, ze moet met ieder briesje wel schommelen, draaien en rondtuimelen." (Een cursus in wonderen, p. 520)

Dit fragment gaat over de grote behoefte van de meesten van ons zich speciaal te voelen. Alles lijkt beter dan gewoon te zijn, gelijk aan de anderen. We werken ons in het stof om ons te onderscheiden van de anderen, om 'iemand' te zijn, herkenbaar in de menigte, door uiterlijk, spitsvondigheid, diepzinnigheid, of zelfs door misère. Niets lijkt erger dan een speciale plaats te moeten missen. Hoewel de voorkeur meestal is speciaal te zijn in positieve zin, is het voor sommigen ook een optie speciaal te zijn door uit te blinken in ellendigheid. Alles beter dan het gewone.

De wens speciaal te zijn geeft veel mensen zin aan het leven, iets om je voor in te zetten. Iets van je leven maken. Herinnerd worden. Vanuit egoperspectief is dat ook waar het leven over gaat. Niks mis mee misschien. Anderzijds is het strikt genomen wél een illusie. En bovendien in deze tijd een heilloze onderneming, zelfs om die illusie te voeden. Speciaal zijn is aan inflatie onderhevig. Als iedereen speciaal is, dan is iedereen weer normaal.

Gewoon doen kan ook. Op zoek gaan naar de overeenkomsten, dat wat je bindt. Even niet zo bezig met jezelf.

Loslaten

2007-06-15T16:40:00.000+02:00

Het is een boeiend fenomeen te zien hoe mensen zich verzetten tegen een inzicht dat hen anderzijds, wanneer het er is, zoveel lucht geeft. Vaak weet je rationeel wat je te doen staat, maar lukt het je niet de stap te zetten. Conclusie lijkt, dat we niet in eerste instantie op zoek zijn naar wat het beste voelt, maar naar wat het meest vertrouwd is. Datgene wat je kent. Wat je kent kan 'niet voelen' zijn, of wantrouwen, of onrust, of een gevoel van tekort, of verdriet. Of (want ik moet niet alleen de zwaarte opzoeken) het kan het gevoel van geen-vuiltje-aan-de-lucht zijn.

Ik zie mensen zich wanhopig vasthouden aan datgene wat ze willen loslaten. IJskoud zegt iemand op afstandelijke manier dat hij meer contact wil. Je voelt zijn angst zelfs maar echt te kijken naar de mogelijkheid ook werkelijk dat contact te maken. hier en nu.

Hoe laat je iets los? Door eerst te zien dat je iets vasthoudt. Dat is bewustwording. En dan, door te erkennen dat je wat je vasthoudt misschien niet meer nodig hebt. Dat betekent soms het toelaten van rouw. Want hoe verwerk je dat je zo lang vastgehouden hebt aan iets wat je niet (meer) helpt? Er is een alternatief, want niet zien dat je een vergissing gemaakt hebt kan op raadselachtige wijze de indruk geven dat die vergissing niet gemaakt is. Dat is ontkenning.

Uiteindelijk is er alleen wat er is, en doet het er niet toe of je dat wat er is toelaat of ontkent. Dat geldt zowel voor wat er in jezelf is als wat er om je heen is. Het blijft bestaan - of je het nu ontkent of toelaat. Maar alleen toelaten wat er is geeft de mogelijkheid ermee om te gaan.

Niet goed

2007-06-03T20:33:00.000+02:00

De meeste mensen zijn maar ten dele blij met zichzelf. Sommige mensen hebben grote moeite met bijna alles wat ze zijn en doen, anderen zijn over het algemeen tevreden maar hebben moeite met een paar dingen. Zelfkritiek geeft reden tot veel verdriet, onzekerheid, verwarring en terugtrekkende bewegingen.

Mocht je, als een van velen, moeite met jezelf hebben, dan is dat omdat je een ideaalbeeld in je hoofd hebt dat beter of anders is dan het beeld dat je in de spiegel ziet. Dat andere beeld kan ontstaan zijn tijdens je jeugd, doordat je steeds verteld werd dat er iets anders van je verwacht werd dan je was of deed. Je hebt geleerd naar jezelf te kijken met een kritische blik. Je had een voorbeeld daarvoor, misschien eerst van je ouders, en - omdat je twijfel over jezelf gewekt was - later ook van anderen. De wereld wordt zoals je die ziet.

Aangezien kinderen van kleins af aan vooral grenzen zoeken van wat mag en niet mag, of kan en niet kan, is het een logisch gevolg dat bijna iedereen ergens nog dat gekwetste kinderzieltje in zich heeft, dat zoveel niet mocht en kon wat het wel wilde.

Mocht je over het algemeen een goed gevoel over jezelf hebben, dan is waarschijnlijk dat je van jongs af aan gewend bent aan een positieve, ondersteunende blik op jou gericht. Ook al deed je van alles verkeerd, de blik op jou bleef liefdevol, en zo leerde je liefdevol naar jezelf te kijken, zelfs wanneer je fouten maakte.

Maar helaas, ook liefdevolle ouders krijgen onzekere kinderen. Omdat er iets ergs gebeurde in het gezin waar niemand iets aan kon doen, zoals ziekte, armoede, of verlies. Of omdat iemand buiten het gezin je vertrouwen schaadde. Misschien werd je gepest op school, of had je te lage cijfers. Of misschien werd je aan het twijfelen gebracht omdat je door de media gevoed werd door zoveel perfecte mensen op TV.

Je goed voelen over jezelf vereist een eigen maatstaf. Niet die van je ouders, niet die van anderen, en zeker niet die van de media. Wat in jou is van jou en wat in jou is van de ander?

Persoonlijk leiderschap

2007-05-28T19:03:00.001+02:00

Om leiding te kunnen geven vanuit je zelf moet je leiding kunnen geven aan jezelf.

Leiding geven aan jezelf veronderstelt dat er meerdere 'personen' in jou aanwezig zijn. Tegenstrijdige stemmetjes. Denk maar aan het innerlijke conflict dat je kunt hebben bij het maken van een belangrijke beslissing. Zoals het duiveltje op je ene schouder dat ruziet met het engeltje op de andere.

Van alle personen die om het woord vechten in je hoofd, is degene die moet gaan leiden je volwassen zelf. Dat is degene die de situatie kan inschatten op basis van de gegevens die er zijn. Degene die zich niet laat leiden door angsten en beperkende overtuigingen, maar helder en open de wereld inkijkt. Dat is degene die zich niet laat leiden door pijnlijke ervaringen, maar de situatie in het nu inschat.

Je volwassen zelf heeft de taak leiding te krijgen over je normatieve zelf, je innerlijke kriticus, degene in jezelf die de neiging heeft je te wantrouwen en te bekritiseren, die je het nadeel van de twijfel geeft. Degene die zich zorgen maakt en je daarom op voorhand al intoomt, om de schade te beperken. Dit 'ouderlijke' deel in jezelf heeft vaak ten doel je te beschermen, ook al is de manier waarop vaak voor verbetering vatbaar. Zoals een goede leider betaamt maakt je volwassen zelf wijs gebruik van de adviezen van dit beschermende en kritische deel van jezelf, maar zorgt hij altijd voor een 'check' in de realiteit: zijn de zorg en kritiek op hun plaats?

Daarnaast heeft hij leiding te geven aan je kinderlijke zelf: degene in jou die bang is en onzeker, die zich afhankelijk voelt of behoeftig, of degene die rebelleert en zich verzet. Degene die zich onmachtig en onzeker voelt. Degene die al zo vaak gekwetst is en daarom het vertrouwen is verloren. Degene ook die vaak in conflict is met het ouderlijke deel in je. Ook hier is de taak van je volwassen zelf in te schatten of de angsten en de pijn van hier-en-nu zijn en dus relevant, of van vroeger. Zoals een goede leider betaamt luistert je volwassen zelf goed naar deze kinderlijke stem en heeft hij oog voor zijn gevoeligheid, maar hij zorgt altijd voor een 'check' in de realiteit: zijn de angst, de gevoeligheid of gekwetstheid op hun plaats?

De grootste uitdaging van iedere leider, en dus ook die van jouzelf, is de waarheid in te schatten en daarnaar te handelen. Degene die leiding zou moeten geven aan jezelf dient in open contact te zijn met wat er hier-en-nu gebeurt, en dient al die vaak tegenstrijdige stemmen die deze ervaring proberen te duiden aan te horen maar soms ook te laten voor wat ze zijn. Je volwassen zelf heeft in andere woorden de grote verantwoordelijkheid om autonome beslissingen te nemen.

Dat verklaart waarom leiding geven aan jezelf zo'n klus is.

Herinneren

2007-05-20T22:01:00.000+02:00

Wie een herinnering uit de kindertijd in detail weet terug te halen, zal merken dat die herinnering kinderlijk aanvoelt. Ook al ben je nu volwassen, in je hoofd zit de perceptie van een kind. De herinnering aan momenten van vroeger verklaart ook het vaak magische gevoel dat je ook nu nog kunt krijgen als iemand een spannend verhaal vertelt, of als je iets doet wat eigenlijk niet mag maar stiekem wel leuk is.

Hoe zijn de herinneringen opgeslagen waarin je alleen een nachtje overbleef in het ziekenhuis, terwijl het besef van tijd nog niet tot je repertoire hoorde en het achterblijven dus definitief leek? Of toen je vader zijn geduld verloor omdat je weer niet luisterde? Wat heeft je dat toen 'geleerd' over de wereld in het algemeen, bijvoorbeeld over veiligheid of vertrouwen? Hoe beinvloeden deze ervaringen je perceptie van gelijksoortige gebeurtenissen nu?

Ieder mens heeft diep in zich kinderlijke trauma's begraven. Gewoon omdat kinderen alles nogal heftig ervaren. Als volwassene bezien gaat het om futiliteiten, maar als kind ervoer je het als het einde van de wereld. Die ervaringen hebben je in je kinderlijke onschuld en kwetsbaarheid lessen geleerd over 'hoe de wereld werkt', en die intense overtuigingen spelen ook vandaag nog een rol. Dat verklaart je soms heftige emotionele reacties op voor andere mensen neutrale gebeurtenissen. De gebeurtenis herinnert je aan iets ouds, iets pijnlijks. De herinnering komt terug met dezelfde emotionele intensiteit als toen je klein was. Iedereen kent de overstelpende intensiteit van kinderlijke emoties. Iedereen kent ook diezelfde overstelpende emoties in zijn volwassen leven, en vraagt zich dan af, wat overkomt me nu?

Persoonlijke ontwikkeling gaat voor mij onder andere over het leren kennen en begrijpen van je belevingswereld. Langzaamaan leer je zien wat van nu is en wat van toen. Zo leer je te onderscheiden wat van jou is en wat van de ander kan zijn. Misschien heb je nog oude emoties te verwerken. En dan kun je gaan kiezen: laat je je hier leiden door oude pijn en magische overtuigingen, of kies je ervoor die te laten waar ze horen - in het verleden - en je volwassenheid in te zetten om de situatie te hanteren.

Zie ook een eerder artikel Toen en nu op deze weblog.

Turn it off!

2007-05-12T14:50:00.000+02:00

In 1976 kwam een film uit van Sidney Lumet getiteld Network. Daarin zit een fragment waarin 'anchorman' Howard Beale, gespeeld door acteur Peter Finch, een speech geeft over de TV waar hij zelf deel van is, en de desastrueze werking die deze heeft op ons werkelijkheidsbesef. 1976 is lang geleden, en de TV heeft heel wat meer invloed nu dan toen.

Een paar zinnen uit deze aangijpende speech:

You're in a lot of trouble! ... Right now there is a whole, an entire generation that never knew anything that didn't come out of this tube ... This tube can make or break presidents, popes, prime ministers. This tube is the most awesome Goddamn force in the whole Godless world ... You listen to me. Television is not the truth! Television is a Goddamn amusement park! Television is a circus, a carnival, a travelling troupe of acrobats ... We're in the boredom killing business! If you want the truth, go to God, go to your guru's, go to yourselves! Because that's the only place you're ever gonna find any real truth! ... You're beginning to believe the illusions we're spinning here. You're beginning to think that the tube is reality and that your own lives are unreal! You do whatever the tube tells you ... You even think like the tube! This is mass madness, you maniacs! WE are the illusion! So turn off your television sets! Turn them off right now!

Ons zelfbeeld, ons geluksbesef, succes, de mate waarin we denken 'op koers' te zijn, onze meningen, overtuigingen en visies, alle vormen we mede op basis van de informatie die ons ter beschikking staat. Er is zoveel leed door de perfecte wereld die we steeds weer voorgeschoteld krijgen maar die we niet kunnen bereiken, of de overstelpende ellende waar ook ter wereld, waar we niets aan kunnen doen. En wij maar denken dat DAT de norm is. "Turn to yourselves!" zegt Howard Beale.

En nu KIJKEN (hoe paradoxaal dit ook moge zijn), want de manier waarop hij zijn boodschap brengt is fenomenaal. Klik hier voor de video op Youtube.

En hier meer informatie over de film Network.

Begrip met gevoel

2007-05-06T14:30:00.000+02:00

Begrijpen wordt vaak geassocieerd met beschouwen. Goed beschouwd is het beter begrijpen wordt dan gedacht. Wel redelijk blijven. Beschouwen is afstand nemen en de zaak eens nauwgezet bekijken. Maar in het woord begrijpen zit niet voor niets het woord 'grijpen'. "Ik vat het nog niet helemaal" betekent: ik kan het nog niet helemaal vastpakken, ik snap het nog niet echt.

Begrijpen, iets werkelijk vatten, vraagt iets anders dan alleen beschouwing. Het vraagt van je dat je er instapt, het vastpakt. Maar er instappen of vastpakken is iets wat de meeste beschouwers liever niet doen. Eén van de redenen dat beschouwers beschouwen is juist het ongemak dat ontstaat in de nabijheid van het contact. Zo ontwikkelen kwaliteiten én tekortkomingen zich: door je te richten op je talenten en tegelijkertijd je kwetsbaarheid of pijnpunt te omzeilen.

De taak van de voelers is om eens afstand te nemen en niet helemaal één te zijn met al dat gevoel, van jezelf of van de ander, je niet altijd volledig te identificeren met de gevoelens die je hebt of die de ander heeft. Je hebt gevoel, maar je bent het niet. Voelers groeien door leren te denken, afstand te nemen, de zaak te beschouwen zonder er helemaal in te verdwijnen.

De taak van de beschouwers is daarentegen verbinding of echt contact te maken met wat voor hen ligt. En dan, terwijl het werkelijke begrip langzaam bij je neerdaalt, ontstaat begrip met gevoel. En hoewel het dan veel moeilijker uit te leggen is wat het begrip is, weet de begrijper, heel persoonlijk, dat het waar is.

Voor wie in zijn gevoel zit komt wat waar is dichterbij via denken en beschouwen. Voor denkers en beschouwers komt wat waar is dichterbij door contact te maken en het gevoel toe te laten. Het doel voor beiden is hetzelfde: in contact te komen met 'wat is', of werkelijk begrip. De weg ernaartoe is verschillend, want 'wat is' heeft altijd verschillende kanten, en we zijn geneigd één kant over te belichten, en andere te negeren.

Wat zou deze soldaat in Irak denken, nu hij contact heeft gemaakt met wat hij eerder als idee begreep? Is de oorlog nog altijd de moeite waard? Of is dat altijd vooral het geval bij hen die er afstandelijk over kunnen redeneren?

Links: http://users.belgacom.net/citaten/begrijpen.htm met citaten over begrijpen.

Er zijn grenzen

2007-04-28T11:08:00.000+02:00

Een grens is een barrière, een muur of een hek, iets waar je tegenaan kan lopen. Grenzen worden bewaakt of niet bewaakt, maar grenzen zonder bewaking zijn geen echte grenzen. Wie een bewaakte grens ongeoorloofd overschrijdt kan problemen verwachten.

Mensen hebben grenzen nodig. Zonder grenzen is er geen inhoud. Inhoud heeft altijd een einde, en dat einde is de grens, waar de inhoud ophoudt en overgaat in iets anders. Als er geen grens was, dan zou de inhoud overal zijn en zo onzichtbaar worden. Zoals de vis die het water waarin hij zwemt niet kent, want hij kan zich de waterloze toestand niet voorstellen.

Zonder grenzen ben je nergens, want hoe bepaal je waar je staat als jij overal bent en al het andere ook overal is? Zonder grenzen is er alleen het grote niets of het grote alles. En tussen die twee is geen merkbaar verschil.

Hoe komt het dan dat mensen altijd zo veel moeite hebben met de beperkingen die grenzen geven? Iets in je denkt dat grenzeloosheid, eeuwig geluk, miljarden op de bank, eeuwige liefde, totale vervulling zal geven. Maar vervulling kan alleen als er beperking is. Iets in je denkt misschien dat je pas echt iemand bent als je je beperkingen overwint. En hoewel er met groei niks mis is, moet ook duidelijk blijven dat ook je beperkingen maken je wie je bent. Zowel je inhoud als je beperkingen maken je zichtbaar.

Grenzen zijn ook de reden dat er pijn is. De fysieke grens van je lichaam is de huid, en als je die grens passeert is er pijn en bloed en verwonding. Maar diezelfde grens maakt ook dat je aangeraakt kunt worden. Zonder grenzen geen pijn, maar dus ook geen aanraking, geen contact.

Wen er maar aan. Of liever: neem ze in dankbaarheid aan. Grenzen bestaan, daarom is er pijn, en daarom is er ook vervulling, voldoening, contact en verbinding. Daarom is er een plaats voor jou, en voor de anderen.

Kiezen

2007-04-15T13:51:00.000+02:00

Als je iets doet, dan doe je iets anders niet. Aan elke handeling ligt impliciet of expliciet een beslissing of keuze ten grondslag, om iets anders niet te doen. Het is onvermijdelijk dat je koers kiest, het is onvermijdelijk dat je daarmee andere opties niet kiest.

De meeste mensen hebben een herkenbare stijl van leven. Zijn geneigd - steeds weer - sommige dingen wel en andere dingen niet te doen. Op sommige dingen wel gericht te zijn en op andere niet. Het ene wel te willen zien en het andere niet. Alles zwaar of alles licht te bekijken. Het is een patroon, een herhalend mechanisme, dat zorgt voor veel van het een en weinig van het ander. Je kunt het onbalans noemen, en diep vanbinnen voelt het vaak ook zo. Tussen het geëxploreerde en het verborgene.

Wat doe je niet door wat je wel doet? Wat ga je niet aan door wat je wel aangaat? Je gaat je 'heel' voelen, door het onbekende te verkennen. Door je schaduwkant te leren kennen versterk je ook je zonzijde. Zonder schaduw geen zon. Je herkent dat je aangaat wat verborgen was door het ongemakkelijke gevoel dat erbij ontstaat. Het is onwennig, als een weinig gelopen pad.

Ik geloof dat het volgende gedicht uit de Tao Te Ching hier mee te maken heeft, al gaat het nog een stap verder, door de controverse in z'n geheel te overstijgen:

Wie op zijn tenen staat,
staat niet stevig.
Wie vooruit snelt
komt niet ver.
Wie probeert te schitteren
dimt zijn eigen licht.
Wie zichzelf omschrijft
kan niet weten wie hij werkelijk is.
Wie macht heeft over anderen
kan geen macht over zichzelf hebben.
Wie zich aan zijn werk vastklampt
zal niets scheppen dat blijft.

Als je wilt overeenstemmen met de Tao,
doe gewoon je werk, en laat het dan los.
(Tao Te Ching, vertaling Stephen Mitchell)

De herhaling

2007-04-07T13:26:00.000+02:00

Ze heeft een zachte, vriendelijke kant, maar ook een boze, verwijtende. Die zachte kant is er altijd geweest. Als kind was ze gevoelig en open. De boze kant is steeds sterker geworden naarmate haar leven vorderde. Haar boosheid is al ontstaan in haar kindertijd, al was er toen nog geen reden tot boosheid, maar vooral tot verdriet. Over niet gezien worden, niet echt welkom zijn. De boosheid is later gekomen, over al het verdriet wat haar is aangedaan.

Ze heeft steeds vaker de indruk dat mensen haar negeren of niet waarderen, en ze voelt zich daardoor sterk gekwetst. Het lijkt hetzelfde als wat haar vroeger werd aangedaan. Net als een blauwe plek die steeds opnieuw klappen kreeg, is ze gevoelig geworden. Steeds als iemand haar even negeert of misschien gewoon even over het hoofd zag doet het pijn. Het patroon lijkt zich te herhalen. Ze ervaart bijna alles als een persoonlijke aanval. 'Ik word niet gezien, niet werkelijk erkend, niet gewaardeerd voor wie ik werkelijk ben'. Dat maakt haar boos, en met het verstrijken van de jaren verwordt haar boosheid tot verbittering. Ze verwijt en wijst af. Ze isoleert zich, want je niet erkend voelen is pijnlijk. Ze verbergt zich als het ware om de schijnbaar voortdurende aanvallen te ontwijken.

Zo ontstaat in het nu datgene wat altijd al zo pijn deed, van vroeger. Maar nu niet omdat de pijn haar nu aangedaan wordt, maar omdat zij die steeds weer voelt. Ze voelt het verleden in het heden. Ze denkt steeds dat bekende patroon te herkennen, in de ogen van de mensen, in hun subtiele gedragingen. Nu wordt ze wéér gemijd of genegeerd, niet omdat ze onwaardig zou zijn, maar omdat ze altijd zo overgevoelig is. En omdat ze zo ontoegankelijk, zo in zichzelf gekeerd is.

Door je niet bewust te zijn van je gevoeligheden, creëer je een context waarin juist die gevoeligheden geprikkeld en uitgedaagd worden. Vanuit je pijnlijke herinnering creëer je opnieuw een daarop lijkende pijnlijke realiteit. Het leven, de natuur, het lot, of hoe je het maar noemen wilt, nodigt je steeds uit om de werkelijke pijn aan te gaan, door je erop te wijzen. Dáár... zit de blauwe plek. Verwijt niet degene die duwt op de blauwe plek, maar erken dat je een blauwe plek hebt. Jouw gevoeligheid. Niet hun slechtheid.

Beeld is van Escher, getiteld Ripples

De tijd hebben

2007-04-01T20:47:00.000+02:00

Einstein zei eens: "Space and time are not conditions in which we live; they are simply modes in which we think." Een eigen verzinsel zou je kunnen zeggen. Want: zonder tijd geen struktuur. Tijd bestaat alleen als een gedachtepatroon, niet als een realiteit, zegt ook Eckhart Tolle. Moeilijk te volgen allemaal. Maar toch: in hoeverre bestaan verleden en toekomst nu echt? Dat de toekomst een fantasie is, is gemakkelijk te geloven. En het verleden? Het is toch ontegenzeggelijk waar dat het verleden heeft bestaan? Ja, heeft bestaan. In een van de voordrachten van Eckhart Tolle die ik eens hoorde maakte hij een grapje: "The Romans lived 2000 years ago... This sounds plausible, but of course they didn't: they lived in the now". En daarna gniffelt hij zoals alleen Tolle dat kan. Het verleden heeft misschien bestaan, maar het bestaat niet nu. Ook het verleden is er alleen in onze gedachten, in de vorm van herinneringen.

Wat overblijft is het nu. Dit moment is het enige dat echt bestaat. Apart dat wij juist dit moment, nu, het enige tastbare en reële moment, meestal missen. Want je was bezig met wat er daarvoor gebeurde, of met wat er straks nog moet of komen gaat. Zo mis je voortdurend het huidige moment. Maar geen nood, want er is er steeds weer een. Ook nu weer.

Het nu is eeuwig. Wat vervliegt is de vorm die het heeft. Het uitzicht is eeuwig, de mensen en dingen erin gaan voorbij. Om het moment van nu echt te ervaren moet je vreselijk goed opletten, en je tegelijkertijd nooit aan het moment hechten, want dan mis je het volgende. Dat is de essentie van veel oosterse spirituele tradities. Maar, zoals Kabat-Zinn zei, het is ook heel gewoon een essentieel deel van bewustwording.

Nieuw: filmpjes! klik op een plaatje rechtsonder in deze weblog. het beeld verschijnt bovenaan.

Je kop buigen

2007-03-23T15:17:00.000+01:00

Op een beslissend moment in de film The Matrix (eerder besproken) confronteert Neo zijn aardsvijand Mr. Smith, waar hij en alle anderen altijd voor gevlucht waren. Terwijl de anderen toekijken, vragen ze zich af: wat doet hij nu? "He is beginning to believe" zegt Morpheus, de leider.

Believe what? Kan een vraag zijn. Wat maakt dat mensen veranderen van het weglopen van een probleem naar het aangaan ervan? Doe je dat zelf? Is het een bewust voornemen, dat je kunt uitvoeren? Kun je die innerlijke verandering forceren? Als je goed kijkt naar beslissende momenten en inzichten die je acties die daarop volgen veranderen, moet je erkennen dat "jij" niet de enige was die een rol speelde. Iets aangaan overkomt je ten dele. Misschien omdat je het wil, maar zelfs dat is niet altijd nodig. Er is een deel doen, willen, gericht zijn op, en er is een deel loslaten, overgeven, toestaan.

Beslissende stappen of veranderingen in je leven sta je toe. Je laat ze toe, laat ze zijn. Ze hebben zich opgedrongen. Je hebt ermee gevochten, je wilde niet. Iemand zijn bedrog of ontrouw vergeven. Het pijnlijke verleden laten voor wat het is. Ziekte of pijn accepteren. Accepteren dat je ongelukkig bent in je werk. Dat je iemand meer dan gewoon aardig bent gaan vinden. Dan, als de problemen of gegevenheden zich maar overweldigend genoeg opdringen, ervaar je de keuze: blijven vechten of verwelkomen.

Het nare is dat de keuze je over te geven of te verwelkomen niet alleen de jouwe is. Dat beseffen, je kop buigen, accepteren dat je niet almachtig bent, is misschien de sleutel. Maar de vraag blijft zich misschien bij je opdringen: hoe doe je dàt dan? Niet zo dus.

Het ongemak verduren

2007-03-13T20:59:00.000+01:00

Er zijn mensen die denken dat coaching niet moeilijk is. Dat een goed gesprek iets is wat iedereen wel kan. Maar wie is bereid het ongemak aan te gaan dat hoort bij persoonlijke begeleiding? De kunst van begeleiding en coaching, ontdek ik steeds meer, is voor een groot deel je begeven in een diepgaand contact met de cliënt en daarin bereid zijn te doen wat nodig is om de cliënt verder te brengen. Soms gaat dat met vriendelijkheid, soms vraagt het juist strengheid, afstand of iets anders. Niet altijd word je er als begeleider blij van.

We zijn allemaal geconditioneerd om contacten op een specifieke manier aan te gaan. De een cijfert zich makkelijk weg en helpt graag, de ander domineert, weer een ander volgt, is beschouwend of gereserveerd, of warm en nabij. De een is liefst oplossingsgericht, de ander procesgericht. Veel coaches helpen graag. Maar 'gewoon jezelf zijn' of 'je intuïtie volgen' is niet altijd wat de cliënt tegenover je vraagt, want dan ben je meer met jezelf bezig dan met de ander.

Scott Peck, die ik al even citeerde in de vorige inzending, beschrijft deze 'opdracht van de coach' op een prachtige manier, ook geciteerd en bejubeld door Robert Quinn in Diepgaande Verandering (1997, p. 26). Ook al bespreekt Scott Peck dit als therapeut, ik geloof dat ieder die zich wil begeven op het gebied van persoonlijke begeleiding, deze tekst serieus op zich in zou moeten laten werken:

"Er wordt wel gezegd dat de therapeut, wil hij succes boeken, dezelfde moed en hetzelfde gevoel van betrokkenheid in de therapeutische relatie moet leggen als de patiënt. Ook de therapeut moet verandering riskeren. Van alle goede en nuttige regels voor psychotherapie die me zijn bijgebracht, zijn er maar heel weinig die ik niet op enig moment besloot te doorbreken, en dat niet uit luiheid of gebrek aan discipline maar veeleer met angst en beven, omdat de behandeling van de patiënt van me leek te eisen dat ik op een of andere manier uit mijn veilige voorgeschreven rol van analyticus zou stappen om anders te zijn en het ongebruikelijke te riskeren. Wanneer ik terugdenk aan de patiënten waarbij ik succes had, kan ik zien dat ik in elk van die gevallen op een bepaald moment of op bepaalde momenten openhartig moest zijn. De bereidheid van de therapeut om op zo'n moment te lijden, is wellicht de essentie van therapie, en wanneer de patiënt het opmerkt, zoals gewoonlijk het geval is, werkt het altijd therapeutisch. Het is ook deze bereidheid van de therapeut het uiterste van zichzelf te vergen en met en om de patiënt te lijden, die hem in staat stelt te groeien en te veranderen. Nogmaals, als ik terugkijk op de gevallen waarin ik succes had, is er niet één geval dat niet in een heel belangrijke, vaak radicale verandering in mijn instelling en perspectief resulteerde. Het kan niet anders dan op deze manier." Scott Peck, De Andere Weg (The Road Less Travelled), 1978.

Afscheid nemen

2007-02-25T19:28:00.000+01:00

Het wordt in het algemeen als een zwaar onderwerp beschouwd. Afscheid nemen is nooit leuk. Anderzijds is het een gegeven in een mensenleven. Welbeschouwd is leven een opeenvolging van ontmoeting en afscheid. Veel mensen verwelkomen de ontmoetingen maar slaan het afscheid liever over. Ik geloof dat elk niet genomen afscheid ervoor zorgt dat de persoon, de gebeurtenis, de ervaring, de overtuiging, of het gevoel blijft rondspoken in je systeem, en zo verdere ontwikkeling in de weg ligt. Scott Peck zegt erover (in The Road Less Travelled - mooi boek):

"Many people are either unwilling or unable to suffer the pain of giving up the outgrown which needs to be foresaken. Consequently they cling, often forever, to their old pattterns of thinking an behaving, thus failing to negotiate any crisis, to truly grow up, and to experience the joyful sense of rebirth that accompanies the successful transition into greater maturity."

Afscheid nemen is de achterkant van ontwikkeling. Zonder afscheid is vernieuwing of groei niet mogelijk, want elke groei naar iets nieuws impliceert dat iets anders verlaten wordt. Zo verlaat je met de jaren je naïviteit, onschuld, jeugd, en misschien ook een beetje je optimisme. In het afscheid daarvan ontstaat er ruimte voor het nieuwe: rijpheid, diepgang, wijsheid, kennis. En met elke nieuwe wijsheid verlaat je de oude een beetje.

Afscheid nemen gaat alleen in contact. Met een fase in je leven, een persoon die je dierbaar is. Terwijl je de herinnering levend maakt in je verbeelding, of de persoon die voor je staat aankijkt, voel je het afscheid in alle zwaarte op je neerdalen. Maar vaak is er een gevoel van vrijheid of ruimte daarna, met of zonder verdriet.

Kijken met aandacht

2007-02-18T13:49:00.000+01:00

'Normaal' is om mensen te beoordelen op basis van hun handelen. Iemand die goede dingen doet is goed; iemand die slechte dingen doet slecht. Als je aandachtiger kijkt naar diezelfde mensen dan wankelt het oordeel al snel. Iemand sluit zich af om zichzelf te beschermen, maar verlangt naar aandacht en verbinding. Iemand uit zijn boosheid maar voorkomt daarmee de confrontatie met zijn verdriet. Iemand is vrolijk maar geeft zich niet de ruimte om zijn werkelijke gevoelens te tonen uit consideratie voor de ander.

Het betekent iets: we zijn meer dan ons gedrag. Onder wat je doet zit een heel universum verborgen. Mensen verdienen het om aandacht te krijgen, zodat wie ze werkelijk zijn gezien wordt. Mensen verdienen het, zichzelf die aandacht te geven. In de Baak Coaching hanteren we een visie op mensen, ontwikkeling en het begeleiden van die ontwikkeling die - naar wij hopen - recht doet aan wie wij/zij werkelijk zijn. Hier een fragment:

Ons mensbeeld: Je bent niet wat je doet. Sterker, je bent niet je persoonlijkheid. Je hebt een persoonlijkheid. Je bent iets anders. Je zou het ziel of essentie kunnen noemen. Wat je via je persoonlijkheid, je karakter, je handelen laat zien, is een verwijzing naar wie je in wezen bent. Je essentie heeft een groot potentieel. Maar, dit potentieel wordt beperkt door belemmeringen in je persoonlijkheid die zich uiten in je gedrag. Je wens tot persoonlijke ontwikkeling, je worstelingen en persoonlijke uitdagingen, zien we als uitnodigingen van je essentie om tot volgroeid potentieel te komen.

Onze visie op ontwikkeling: Het is er al. Ontwikkeling is het ontdekken van je essentie, je puur eigen kracht, wie je in wezen bent. Ontwikkeling gaat dan ook over het bereiken van wezenlijke effectiviteit. Effectiviteit op een manier die authentiek is, die bij je past. Om dit te bereiken is het nodig goed te leren waarnemen. De signalen van je lichaam, gedachten en gevoelens die je de weg wijzen. Je komt daarbij veel van jezelf tegen. Soms is dat confronterend, een uitdaging om het aan te gaan, maar meestal weet je wél dat dit goed is, een stap dichter naar wie je werkelijk bent.

Onze visie op coachen, of het begeleiden van ontwikkeling: Als het einddoel er al is, dan is de begeleiding niet zozeer ergens naartoe, maar vooral het leren zien wat voor je ligt. De coach begeleidt in waarnemen, gewaar worden van jezelf, je omgeving, de reacties van mensen in je omgeving op jou en andersom. De betekenis ervan leren zien. Begeleiden gaat over ondersteuning bij die reis naar binnen, het leren hanteren en herkennen van wat je tegenkomt op je reis naar je essentie.

Wat dit vraagt is een liefdevolle benadering, naar de ander, én naar jezelf. Het vertrouwen in het goede in de mens, ook al is dat niet altijd zichtbaar. En wat is er veel pracht te zien als je verder kijkt dan het onmiddellijk zichtbare. Maar het gaat ook om het aanspreken op iemands verantwoordelijkheid: dat je zo doet is niet omdat je zo bent. Het is een keuze, en je kunt ook anders kiezen. Ook al kost dat moeite.

Twijfel is goed, want weinig is waar

2007-02-11T21:10:00.000+01:00

Wat is er eigenlijk écht waar van wat je denkt, over de wereld, jezelf, anderen? En hoe weet je dat? Geen eenvoudige vragen, terwijl we toch geneigd zijn verstrekkende conclusies te baseren op ons geloof in onze beelden, opinies en zogenaamde feiten. Veel van wat we geloven, als we er nauwkeurig naar kijken, kán wel waar zijn, maar iets heel anders kan óók waar zijn. Welbeschouwd leiden we ons leven op basis van gissingen en vermoedens. Maar omdat we niet goed kunnen leven met zoveel onzekerheid, maken we er 'waarheden' van.

Byron Katie heeft met haar 'vier vragen' een heel makkelijk toepasbare methode ontdekt om tot diepe inzichten te komen over jezelf en je relaties met anderen. Een stappenplan dat je geheel zelf kunt doorlopen. Je moet wel alle stappen (liefst schrijvend) doen, anders werkt het niet echt. Ook kan het natuurlijk in gesprek met iemand die de methode kent. Eerst maar de stappen:

Als eerste: haal een situatie naar boven die je heeft geraakt of waarover je ontevreden bent. Wees daarover nu eens niet 'verlicht' maar denk wat je eigenlijk zou willen. Oordeel over je naaste:

Wie maakt je boos, bedroefd of verward?

Hoe wil je dat hij verandert? Wat moet hij doen?

Wat zou hij niet meer moeten doen, denken of voelen? Welk advies heb je voor hem?

Heb je iets van hem nodig? Wat moet hij doen zodat je je goed voelt?

Wat vind je van hem. Maak een lijstje. Wees pietluttig!

Wat wil je met deze persoon nooit meer meemaken?

Laat dan achtereenvolgens ieder van de volgende vragen diep op je inwerken. Schrijf wat in je opkomt op, en lees het nog eens na voor je naar de volgende vraag gaat.

Is het waar?

Kun je absoluut weten dat het waar is?

Hoe reageer je als je deze gedachte hebt? Kun je een reden vinden om deze gedachte los te laten? Kun je één stressvrije reden vinden om deze gedachte vast te houden?

Wie zou je zijn zonder deze gedachte?

En dan is er de laatste stap, die heel essentieel is, maar die alleen 'werkt' als je alle andere stappen hebt doorlopen: Draai nu de gedachte om … naar jezelf / naar de ander / tegenovergesteld.

Tenslotte kun je 'facultatief' de vraag 6 'wat wil je met deze persoon nooit meer meemaken?' ook omdraaien, door het volgende: ik ben bereid om ... / ik zie ernaar uit om ...

Als je hier in compacte vorm meer over wilt weten, vind je hier een 20 pagina's tellende PDF met een uitgebreid overzicht van de methode. Meer is te vinden in haar boek "Vier vragen".

Zoals je zult merken rommelt deze methode aan je rotsvaste 'waarheidsbesef'. De vraag 'is het waar?' en 'kun je zeker weten dat het waar is?' maken daarmee een goede start. Maar vooral de omdraaiing na vraag 4 brengt een innerlijke beweging op gang, want na wat proberen merk je dat bepaalde tegengestelden van je overtuigingen ook waar kunnen zijn. Bijvoorbeeld: 'ik ben boos op Kees omdat hij alleen aan zichzelf denkt' wordt: ik ben boos op mezelf omdat ik altijd aan mezelf denk, Kees is boos omdat ik altijd aan mezelf denk, etc. Dat sommige omdraaiingen óók waar kunnen zijn, veroorzaakt een soort verschuiving in je bewustzijn. Het relativeert je zekerheden.

Een beetje twijfel is goed. Het verzacht je vooringenomenheid, of maakt je in ieder geval bewust van de relativiteit ervan. Geen overbodige luxe in een wereld waar extremisme in allerlei vormen steeds gewoner wordt. En er is relatie met mijn vorige inzending over een cursus in wonderen. De waarheid is niet te vinden in het denken, maar moet gezocht worden op een ander niveau.

Toen en nu

2007-02-04T21:59:00.000+01:00

Het valt niet te ontkennen dat we de fundamenten van onze persoonlijkheid vanaf het begin hebben gelegd. Via onze jeugd en verdere ontwikkeling hebben we ons zelf opgebouwd. Soms zitten we nog vast aan bepaalde episodes, hebben we daarvan niet echt afscheid kunnen nemen. Ze waren nog niet af. Het is heel makkelijk, bijna de meest 'natuurlijke' weg, om gedeeltelijk in het verleden te blijven hangen. En dat maakt het moeilijk in het nu te zijn. Dan moet je 'even terug' om zaken af te ronden.

Dat 'even terug' kan je soms een groot deel van je leven kosten, dat wel. Misschien is dat een reden waarom écht kijken naar het verleden bij veel mensen angst en argwaan oproept. Wordt het niet te therapeutisch, te zweverig, te zwaar? Misschien wel, maar door ontkenning verdwijnt er niets. Het verleden blijft dan een voelbare last die je de toekomst in draagt. En het ergste is, dat een onverwerkt verleden, juist omdat je het niet wilt zien, de neiging heeft je toekomst sterk te bepalen, via meestal ondergrondse kanalen.

Afgelopen zomer had The Edge, international school for leadership and spirituality, een summerschool. Hun introductie was als volgt:

“Where shall we be 50 years from now? Shall we live in a wasteland, in which the few surviving people fight a life or death battle with each other? Or in paradise on earth, one in which we have learned to care for each other and the planet? Or shall we be somewhere in between?
The future is in our hands. What’s needed is Leadership; based on presence, instead of ego; awareness instead of skill; not-knowing instead of theory; connection and wholeness instead of short term results.” (The Edge, international school for leadership and spirituality)

Ik vind dit een mooie beschrijving van ‘het doel’. ‘Er zijn’, bewust zijn, het lef hebben niet te weten, je kunnen verbinden en heel zijn. Het zijn onderwerpen van het hier-en-nu. En in dat 'Nieuwe Nu' kunnen we dan een toekomst maken, die breekt met het verleden.

En steeds die mysterieuze paradox: om in het hier-en-nu te kunnen zijn is het volledig kunnen toelaten, kunnen laten bestaan, van wat achter je ligt nodig. Pas dan laat het je los. In gevecht met je verleden ben je daaraan verbonden, ben je dus nog daar. En kun je niet hier zijn. Omgekeerd: als je niet makkelijk ‘hier’ kunt zijn, dan is er waarschijnlijk nog iets ‘daar’ te doen.

Bewust zijn in zaken

2007-01-28T22:05:00.000+01:00

Is spiritualiteit en een 'hoger bewustzijn' alleen voor mensen uit een 'andere' wereld? Zijn de thema's hier besproken ook relevant voor mensen die dagelijks verantwoordelijkheden dragen, resultaten moeten bereiken, uitdagingen trotseren, stress hebben? Ja, zeggen steeds meer mensen. Echter, vooral managers met de voeten in de klei kunnen het verband tussen de praktijk en het spirituele met moeite zien. Spiritualiteit en zakelijkheid lopen nog niet lekker samen op.

Maar er zijn veel stemmen te horen. Bijvoorbeeld, 'mindfulness' is een steeds vaker gehoorde term, bijvoorbeeld onder coaches. Erg hip, terwijl het toch een heel universeel thema en weinig 'nieuw' is. Jon Kabat-Zinn werd beroemd met de term als een behandelwijze bij stress en ziekte, en bereikte veelbelovende resultaten, die goed wetenschappelijk gedocumenteerd zijn (zoek maar 's op "mindfulness research" in Google). Mindfulness gaat over bewustzijn. Van je lichaam, van wat je doet, van waar je bent. Leven in het moment. In het normale leven bereikt de meeste informatie je niet, ben je in je gedachten dus ergens anders. Het is een duizenden jaren oud principe van meditatie dat in veel spirituele tradities een hoofdrol speelt. Leven in het moment, in vol bewustzijn, wordt ook in hedendaagse spirituele bronnen sterk gepropageerd, denk bijvoorbeeld aan Eckhart Tolle, auteur van 'de kracht van het Nu' en andere boeken.

De wereld van managementontwikkeling is behoudend. Het duurt jaren voordat inzichten uit de spirituele hoek met vertrouwen omarmd worden door enkele 'innovators' met naam. Daniel Ofman met Bezieling en kwaliteit in organisaties (1992) is een vroege vogel, net als Stephen Covey met de zeven eigenschappen van effectief leiderschap (1989). Daarnaast hebben auteurs als Robert Quinn met diepgaande verandering (1997), en Peter Senge met de vijfde discipline (1990), Danah Zohar en Ian Marshall in Spirituele intelligentie (2000), Wessel Ganzevoort met o.a. Spiritualiteit in Leiderschap (2003), bewustzijnsprincipes geïntroduceerd in management. Zelfs Nyenrode, niet de meest vooruitstrevende, heeft sinds kort een leerstoel business spiritualiteit.

Peter Senge heeft nu samen met o.a. Joseph Jaworski (bekend van het boek Synchroniciteit) een boek geschreven getiteld Presence. In dit nieuwe boek van Senge wordt ingegaan op de rol van aanwezigheid, aandacht, 'het innerlijk weten naar boven laten komen' als basis voor een nieuw bewustzijn en een nieuwe manier van collectief vormgeven en veranderen van de wereld. Daarover later misschien meer.

De wereld, vooral de wereld van managers en bedrijfsleven, heeft (heel hard) een spiritueel- of bewustzijnsperspectief nodig, want zij zijn de belangrijkste vormers van de wereld, meer nog dan de politiek. Dat is inmiddels een bekend gegeven. En vooralsnog is er veel te verbeteren en is de schade die het bedrijfsleven aanbrengt groot. Alleen een breed gedragen diepgaande bewustwording kan fundamentele verandering bewerkstelligen.

Een Cursus in Wonderen: over de kwetsbaarheid van illusies

2007-01-21T12:15:00.001+01:00

Een Cursus in Wonderen is een spiritueel werk, dat moeilijk overgewaardeerd kan worden, maar dat veel mensen met een spirituele interesse links laten liggen, misschien vanwege een negatief beeld dat het oproept, of misschien omdat het moeilijk toegankelijk is. Daarom hier wat positieve aandacht.

Een Cursus in Wonderen mag met recht een wonderlijk boek genoemd worden. Toen ik het voor het eerst in handen kreeg, nu 16 jaar geleden, in het Engels, kostte het me de grootste moeite het archaïsche Engels te begrijpen. Pas veel later kreeg ik de Nederlandse versie onder ogen. Ook in het Nederlands vereisen de teksten veel aandacht. Gelukkig hoef je het 1400 pagina's tellende werk niet van kaft tot kaft te lezen. Goed beschouwd wordt steeds dezelfde boodschap, die we klaarblijkelijk maar met moeite kunnen horen, verteld.

Het boek is op een wel heel rare manier tot stand gekomen: Helen Schucman, psychologe, heeft 7 jaar lang (!) opgeschreven wat een innerlijke stem haar dicteerde. Dat heet channeling en is in bepaalde kringen heel gewoon, al lijkt het voor sommigen ook een manier om de eigen mening kracht bij te zetten. Ook hier kun je dat denken, maar ik betwijfel zeer dat het bedrog kan zijn (velen denken van wel, bijv. uit bepaalde bijbelse kringen, zoals je hier kunt lezen). Lees 'ns een paar pagina's en misschien begrijp je wat ik bedoel. De tekst is van een zo hoogstaande logica en consequentie, is zo evenwichtig geformuleerd, en bevat inhoud die zo zuiver is, dat ik me oprecht afvraag welke bedrieger dat zou kunnen. Dat verklaart natuurlijk niet hoe en of zoiets kan, maar eigenlijk doet dat er ook niet toe.

Als je gaat internetten rond dit onderwerp moet ik je waarschuwen. Mocht je niet religieus zijn, dan zul je vooral bij Amerikaanse sites wel even moeten wennen. In de tekst is door velen de stem van Jezus herkend, en in het Christelijk religieuze Amerika heeft dat grote indruk gemaakt. Een neutrale internet ingang vind je hier. En mocht je een makkelijk toegankelijke inleiding zoeken, lees dan het (dunne) boekje 'Inleiding tot een Cursus in Wonderen', van Kenneth Wapnick. Misschien ken je ook boeken van Paul Ferrini, die zijn teksten op de cursus baseert.

Waar gaat deze 'cursus' over? En, durf ik me daarin te begeven? Eerst maar even een citaat uit de inleiding:

"De cursus beoogt niet de betekenis van liefde te onderwijzen, want dat gaat wat onderwezen kan worden te boven. Hij beoogt echter wel de blokkades weg te nemen voor het bewustzijn van de aanwezigheid van liefde, die jouw natuurlijk erfgoed is. Het tegendeel van liefde is angst, maar wat alomvattend is kent geen tegendeel.
Deze cursus kan daarom heel eenvoudig aldus worden samengevat:
Niets werkelijks kan bedreigd worden. Niets onwerkelijks bestaat.
Hierin ligt de vrede van God."
(Een cursus in wonderen, inleiding)

Een poging dit in mijn woorden uit te leggen. De cursus stelt dat er op essentieel niveau alleen liefde en angst bestaan. Alleen liefde is werkelijk, en is allesomvattend. Ergens hebben we ons afgekeerd van dit allesomvattende, en ons éigen beeld van de wereld én onszelf geschapen. Onze angst is, dat we die beelden niet in stand kunnen houden. Toch we proberen dat, want die beelden geven ons een gevoel van identiteit (het ego), van 'iemand zijn'. En dat geeft ons terecht een heel kwetsbaar gevoel. Want we zijn niet ons zelfbeeld, de wereld is niet zoals we denken dat die is. Het zijn projecties, constructies. Die constructies zijn wél kwetsbaar, die kunnen wél heel makkelijk vernietigd worden, lijkt. Ja, lijkt, want: "niets onwerkelijks bestaat". Hoe kan iets dat niet bestaat (een illusie) vernietigd worden? Je kunt hoogstens beseffen dat het onwerkelijk is. Dus: wat werkelijk is, is onkwetsbaar, wat onwerkelijk is, bestaat niet. "Hierin ligt de vrede van God" betekent geloof ik: Als je dit werkelijk kunt zien, dan is er geen reden voor angst meer, dan is er vrede in je hart. En Wonderen? Die bestaan al. Als we de "vrede van God" durven toelaten, is dát het wonder. In die zin is het wonder natuurlijk, en al ons geworstel en gekronkel onnatuurlijk.

Denk ook nog even aan mijn inzending over de Matrix. In die film leven de mensen in een virtuele wereld die zij voor 'echt' houden. Zolang zij dit geloven, zijn ze door de Matrix gevangen in een 'onzichtbare gevangenis'. Neo overwint deze computergestuurde virtuele wereld, de illusie, door een diep inzicht te krijgen in de ware aard ervan, in het feit dat het een constructie is. Dat maakt hem vrij. Dit is een fundamenteel spiritueel principe, in het Hindoeïsme ook wel Maya genoemd.

The Matrix

2007-01-15T15:36:00.000+01:00

Er is al veel over geschreven, maar de film The Matrix uit 1999 (de eerste uit de trilogie) mag hier niet missen. Want ook voor het thema persoonlijke ontwikkeling biedt deze film een mooie metafoor.

In de meest gehoorde interpretatie wordt de film gezien als symbolisch voor een filosofie. Ik vond hierover op Wikipedia dit stukje:

"De idee achter de Matrix is gebaseerd op het gnosticisme, het boeddhisme, en op westerse filosofen als Plato. Een kenmerkende overeenkomst tussen de thematiek van de Matrix en het denken binnen het boeddhisme is het bestaan van een echte (goddelijke) en een schijnwereld (Maya) (zie ook Hindoeïsme). Zoals een slaper zijn droom beleeft, zo bestaat het aardse leven in het goddellijke. De naam Morpheus (in de Griekse mythologie de god van onze dromen) is dan ook niet toevallig gekozen. De invloeden van Plato zijn te zien als Neo uitgeplugd en bevrijd wordt, en voor het eerst de werkelijkheid ontdekt. Plato beschrijft dat de mens die tot werkelijk bewustzijn komt, uit zijn grot naar buiten stapt. Wanneer die mens het daglicht aanschouwt, zal het hem pijn doen aan de ogen en de mens doen braken. Bij Neo is dit precies hetzelfde. Hij grijpt naar zijn ogen, en moet overgeven."

Bovenstaande is de meest gangbare interpretatie, die trouwens niet door iedereen gedeeld wordt. Bij Plato's grot kijken de mensen naar schimmen op de muur en denken dat dit de realiteit is, maar de werkelijkheid is het licht achter hen, dat ze - wanneer ze zich zouden omdraaien - niet zouden kunnen verdragen door zijn schitterendheid. Dat is in de Matrix wel anders, want 'ontwaken' betekent daar uit een mooie droom ontwaken en veroordeeld zijn tot een ondergronds bestaan waar machines je naar het leven staan en het leven karig is. Het wordt weleens omgekeerd Platonisme genoemd (hier een essay met tal van filosofische links over de Matrix als je meer wilt weten)

Ik vind op het internet weinig over een andere symboliek, die je het spirituele perspectief zou kunnen noemen. Dit is de manier waarop Neo, nu bevrijd en de ogen geopend, terugkeert in de droomwereld (hij wordt als het ware in het computerprogramma 'ingeplugd'), en daar de strijd aangaat om - levend in de droom - diezelfde droom te overstijgen. Morpheus ziet in hem "The One", ofwel iemand die de kracht heeft dit te bewerkstelligen. Wanneer dat lukt aan het eind van de film is hij geen slachtoffer meer van deze schijnwerkelijkheid, maar doorziet hij op diep niveau dat die onwerkelijk is, wat hem vrij maakt.

En dan is er de maatschappelijke kant, die door Ad Verbrugge, onder andere in het VPRO Programma Tegenlicht (klik hier voor uitgebreide info hierover) werd beschreven, waarin de Matrix een metafoor is voor de economie, de maatschappij of 'het systeem'. In de film zijn de mensen teruggebracht tot warmtebronnen of 'batterijen' om de Matrix van energie te voorzien. Een absurd verhaal, maar boeiend als het gezien wordt als metafoor. De vraag is hier: zijn wij heerser van die complexe en allesomvattende maatschappij die we met z'n allen gemaakt hebben of zijn wij er slaaf van? Heeft het systeem ons in haar greep? Kunnen we ons eraan onttrekken? In ieder geval kan ons systeem niet draaien zonder onze investering in energie en geld, en is de vraag voor velen waartoe al die energie eigenlijk nog dient, anders dan de 'koopkracht' vergroten. Zo verwordt het systeem tot een gevangenis zonder dat we ons daar echt bewust van zijn. Dit wordt verwoord in dit gesprek uit de film, tussen Morpeus en Neo:

Morpheus: “The Matrix is everywhere. It is all around us. Even now in this very room. You can see it when you look out your window, or when you turn on your television. You can feel it when you go to work, when you go to church, when you pay your taxes. It is the world that has been pulled over your eyes to blind you from the truth.”

Neo: “What truth?”

Morpheus: “That you are a slave, Neo. Like everyone else you were born into bondage, born in a prison that you cannot smell or taste or touch… A prison, for your mind.”

Relevantie voor coaches en persoonlijke begeleiders: er is meer dan de persoon alleen. We worden beinvloed door systemen om ons heen die ons verregaand vormen in onze gedachten en gevoelens. Het is mogelijk die invloed te ontstijgen, maar daarvoor is een diep bewustzijn van de ware aard ervan nodig.

De Middenpositie

2007-01-10T15:58:00.000+01:00

"In ons dagelijks leven zijn we vaak bezig met onszelf en onze situatie te verbeteren. in feite hebben we daarvoor twee mogelijkheden: verwerven van datgene wat ons goed lijkt en vermijden van datgene wat ons slecht lijkt. We kunnen echter ook leren aanwezig te zijn zonder iets te verwerven of te vermijden. Dit is het beoefenen van de middenpositie. Deze staat-van-zijn maakt dat er een frisse wind door ons leven kan waaien." (Paula van Lammeren en Rianne van Rijsewijk in: Geinspireerd Leven en Werken, hoofdstuk 3)

Dit (het hele boekje trouwens) trof mij door de eenvoud, herkenbaarheid en diepe waarheid ervan. Dit is wat we meestal doen bij alles waar we aandacht voor hebben: aantrekken of afwijzen, oordelen en veroordelen.

Het leven is moeilijk voor te stellen vanuit de middenpositie, want opinies zijn gebaseerd op aantrekken of afstoten. Opinies zijn voor velen de basis van hun identiteit. Hoe kun je 'iemand' zijn, zonder een plaatsbepaling ten opzichte van de dingen om je heen? Het kan wel, wordt hier getoond. Maar het ego zal zich verzetten, want het leeft van de oordelen die we hebben, de onderscheidingen die we maken (hier een mooie anekdote en beschrijving van het ego).

Het boekje Geinspireerd leven en werken wordt door de auteurs gepresenteerd als een gemakkelijk toegankelijke inleiding tot de Zijnsorientatie. Voor een uitgebreider beschrijving, in eerste instantie bedoeld voor studenten in de Zijnsorientatie, zijn er verschillende boeken van Hans Knibbe, oprichter van de School voor Zijnsorientatie (zie de link voor meer).

A.H. Almaas

2007-01-03T20:46:00.000+01:00

Lang heb ik last gehad van een soort tweedeling in mijn interessegebieden als het om persoonlijke groei gaat. Enerzijds was er 'persoonlijke ontwikkeling', een tamelijk aardse bezigheid die als doel heeft jezelf te ontwikkelen en ontplooien. Je komt er al je pijn en ellende tegen, het is gezwoeg en geklus om erin vooruit te komen. Aan de andere kant was ik altijd erg geinteresseerd in bronnen als Krishnamurti, A Course in Miracles, de Tao Te Ching, en andere, die het 'hogere' opzoeken, en die het aardse eigenlijk afwijzen als een illusie. Ik kon steeds niet ontkennen dat de wijzen door de eeuwen heen het bij het rechte eind gehad moeten hebben, maar kon het maar met moeite relateren aan mijn dagelijkse leven en dat van anderen. Waar of niet waar, het spirituele lijkt vaak een vlucht. 'A shortcut to heaven'. Iets onwezenlijks.

Toen wees iemand me op het werk van A.H. Almaas (zie ook zijn website). Geen lichte kost, maar hij maakt eindelijk de brug tussen die twee werelden, die beide zo wezenlijk zijn. Je persoonlijke geworstel is geen vergissing die toevallig door iedereen gemaakt is, maar dient een doel, dat goed te rijmen is met het hogere. In zijn boek De parel van essentie brengt hij de twee perspectieven bij elkaar via 'de man van de wereld' en 'de man van de geest'. Hier een citaat dat die twee perspectieven beschrijft:

[De man van de wereld is] hij die bezig is met het leiden van een persoonlijk leven, die persoonlijke vervulling probeert te bereiken, die werkt aan het verstevigen en ontwikkelen van zichzelf. In de meeste samenlevingen wordt het geaccepteerd en goedgekeurd dat de mens op zoek is naar persoonlijk geluk, vervulling en autonomie, als onderdeel van het proces van het opbouwen van een persoonlijk leven, […]. Tegenover het perspectief van de man van de wereld staat het gezichtspunt van wat we ‘de man van de geest’ zullen noemen, waarbij ervan wordt uitgegaan dat een hogere spirituele werkelijkheid het ware en eigenlijke centrum van het werkelijke leven is. […] waarin het persoonlijke leven ondergeschikt wordt gemaakt aan een hogere, spirituele werkelijkheid - als het hoogste en meest verfijnde, meest vervulde en enige ware leven voor de mens. A.H. Almaas in ‘De parel van essentie’, (2000)

Aandacht

2006-12-29T21:25:00.000+01:00

Wat er ook gezegd wordt over coaching en persoonlijke begeleiding, waar het uiteindelijk om lijkt te gaan is aandacht. Aandacht is meer dan luisteren naar wat er gezegd wordt. Aandacht gaat over zien en gezien worden, verbinding aangaan, contact leggen. Als dat er is, is er de basis voor een gesprek waaruit ontwikkeling voort kan komen. Dan vallen de stukjes op hun plek, dan ontstaat er zicht.

Een belangrijke ontwikkeling voor de coach of begeleider is dus het oefenen van aandacht. Dat is niet alleen aandacht voor de ander, want veel coaches kunnen goed opgaan in de ander. Het is ook aandacht voor jezelf, en aandacht voor de context. Het gaat om aandacht zonder object van die aandacht, zonder verwachtingspatroon. Je zou het kunnen noemen 'er zijn', zomaar.

Hoeven er dan geen problemen opgelost te worden? Misschien niet. Veel problemen zijn niet zomaar oplosbaar, maar worden hanteerbaar als je bereid bent er aandachtig naar te kijken. Hun bestaan te erkennen. Problemen oplossen, of uit de weg ruimen, creeert meestal nieuwe problemen. Leven met problemen maakt dat ze hun hoofdrol verliezen, en soms hun betekenis.

Coaching en therapie

2006-12-28T08:13:00.000+01:00

Ik doe graag een poging om bij te dragen in de verheldering over verschillen tussen coaching en psychotherapie. Er is een verschil, geloof ik, maar de redenen die ik vaak hoor houden geen stand. Als we stellen dat er een verschil is, dan moeten we eerst de situatie als die is helder hebben. Hier een paar mythes die vaak worden aangehaald om het verschil te beschrijven, maar die mijns inziens niet kloppen: Mythe 1: Therapie is voor 'zieke' mensen en coaching voor succesvolle professionals. Niet iedereen die in therapie gaat is gek, integendeel. De meeste mensen die in therapie gaan doen dat vanwege vragen die gaan over hun levensgeluk, patronen waarin ze blijven vervallen, stress, vermoeidheid, verdriet. Klanten van een coach komen vaak voor soortgelijke zaken, die te maken hebben met hun werk, effectiviteit, onzekerheden. Mythe 2: Coachen gaat over werk en therapie over prive. Coachen zou inderdaad over werk moeten gaan, al zijn er coaches die dit bestrijden. Therapie gaat over zowel werk als prive. En vaak raakt coaching ook het privedomein, niet als doel, maar omdat je iemands persoonlijke problemen niet kunt isoleren tot een enkel gebied. Mythe 3: Coaching lost problemen sneller op dan therapie. Ik vrees dat deze mythe is ontstaan door de gebrekkige kennis van psychologie bij sommige coaches. Zowel therapeuten als coaches kunnen oppervlakkige problemen relatief snel oplossen: hoe pak ik een gesprek met mijn baas aan? Hoe vertel ik slecht nieuws? Beide zouden ook de niet extreme psychologische problemen aan moeten kunnen, over onzekerheid, assertiviteit, boosheid, etc. , maar die zijn vaak diepgaander en kosten meer inspanning en dus tijd. Mythe 4: Coaching is innovatief en veelvormig en therapie is traditioneel en uit de tijd. Coaching is veelvormig. Te veelvormig soms. Niet alle vormen van coaching hebben een goede basis (Er wordt wel aan gewerkt - zie www.stichtingcoach.nl). Therapie lijkt beter geregeld, psychotherapeut is een geregistreerd beroep. Psychotherapie is ook veelvormig. Naast oude methoden zijn er ook veel nieuwe (en sommige oude zijn nog altijd springlevend). Veel van de innovatieve methoden uit coaching zijn afkomstig uit de psychotherapie (denk bijv. aan RET).

Toch zijn er verschillen, maar die vind ik vooral in het beeld dat mensen van coaching en therapie hebben. Coaching is populair vanwege de minder problematische klank ervan (ander imago). Een helder beeld over inhoudelijke verschillen is moeilijk te geven omdat er naast verschil ook veel overlap is. Ik geloof vooral, dat persoonlijke groei in alle gevallen een psychologische basis heeft (en ik geloof dat coaching over persoonlijke groei moet gaan). Met fundamenten in het verleden, onze moeite daarvan los te komen, etc. Dat wil zeggen, dat de thematiek steeds uit de zelfde hoek komt. Psychotherapie heeft meer basis voor het aangaan van de hardnekkiger problemen die daar ontstaan. Coaching is geschikt om de (veel vaker voorkomende) 'dagelijkse' problemen te hanteren.

De spiegel

2006-05-25T16:00:00.000+02:00

"Als er iets gedaan moet worden, dan ben ik altijd degene die het oppakt. Ik zou daar wel 's wat meer waardering voor willen hebben! Maar iedereen lijkt het vooral normaal te vinden. Men is het gewend dat ik betrouwbaar ben". Ze zit een beetje ineengedoken, met zachte stem, en ik hoor veel verontwaardiging en verongelijktheid."Dus wat zou je willen?", vraag ik. "Een beetje waardering", zegt ze schouderophalend. "Dat is alles". "En je zegt dat je collega's je niet waarderen omdat ze je acties niet echt zien?". "Nou, natuurlijk zijn ze wel blij met mijn inzet. Ze zeggen me vaak dat ik zo betrouwbaar ben en dat ik inzet toon en dat ik onmisbaar ben ...". Ze zegt het bijna spottend en ik vraag me af op wie die spot zich richt. "Klinkt wel als waardering", zeg ik. "Ja, maar die waardering wil ik niet! ze waarderen me alleen, omdat ik altijd alles opknap wat zij niet willen doen! Ik voel me misbruikt door hun waardering!". "Wat voor waardering zou je dan willen?", vraag ik nogmaals. "Nou dat ik gewaardeerd wordt om we ik ben!". "Wie ben je dan?" Ze kijkt geirriteerd maar besluit toch maar te antwoorden. Als coach kun je soms vragen stellen die iemand in een andere situatie niet zou pikken. "Uhmm ... Nou gewoon, weet ik veel, een harde werker, toegewijd, maar ook creatief. Ik heb ideeen voor de toekomst". Ik vat samen: "Als ik je goed hoor krijg je wel waardering, en ook voor wie je bent, maar ben je niet zo blij met enkele aspecten van jezelf en zou je liever waardering krijgen voor andere aspecten die minder bij je passen". "Interessante gedachte", zegt ze peinzend en ook wel geraakt. "Wat voor iemand zou je willen zijn?", wil ik weten. "Tja, ... Ik zou wel iemand willen zijn die inspireert, iemand die gezien en gerespecteerd wordt. Is dat kinderachtig?". "Lijkt me niet, dat wil iedereen wel", antwoord ik. "Het probleem lijkt me niet zozeer dat je geen waardering krijgt, maar dat je de waardering die je krijgt niet wilt aannemen, omdat die je in contact brengt met wie je bent, je werkelijke kwaliteiten. Als een spiegel. Je lijkt het af te weren omdat je liever een droom nastreeft iemand anders te zijn. En zo kom je met lege handen te zitten". Ze is even stil. "En als dat dan zo is, wat moet ik dan nu?" "Alsof je dat nog niet weet!", plaag ik. "Mezelf accepteren", zucht ze. "Klopt. Jezelf accepteren, let op het woord, is jezelf aannemen, zoals je een cadeau aanneemt. Er is wat er is. Als je dat ontkent, lijkt het alsof er niks is. En: inspirerend word je, wanneer je in je kracht gaat staan. Zo heb je niks, zo heb je alles".

Ontmoeting

2006-04-23T16:08:00.000+02:00

Terugkijkend op de verhaaltjes tot nu toe wordt me op een nieuwe manier helder wat voor mij het coachen van mensen betekent. Meestal lukt het me slecht om dat te omschrijven, maar toch een poging. In essentie is coaching geen oplossingsgerichte begeleidingsvorm met een in geld uit te drukken resultaat. Geen ingenieuze bordspellen, kaartjes, en slimme methodiekjes. In essentie gaat coaching over de ontmoeting tussen mij en een ander. Zowel ik als die ander heeft vragen, maar we spreken af dat het nu even over de vragen van de klant gaat. Ik ben niet 'verder' dan de klant, want dat zou suggereren dat ontwikkeling een lineair proces is. Wel heb ik geleerd te focussen op de vragen van de klant, signalen te lezen, die te omschrijven, en daarover vragen te stellen. Ik onderzoek, samen met de klant waar hij of zij op vastloopt. Meestal (altijd?) is er een verborgen opdracht, een taak. Het ontlopen van die taak, omdat die oncomfortabel, confronterend, of pijnlijk is, geeft problemen. "Neurosis is always a substitute for legitimate suffering", zei Jung eens, ofwel: onze zogenaamde 'oplossingen' om pijn te verlichten zijn vaak erger dan de kwaal. Dat geldt niet alleen voor psychiatrisch patienten, maar voor bijna iedereen die ik ontmoet, inclusief mijzelf. Hoe worden we vrij om te handelen, voelen, en denken zoals goed voor ons is en voor onze omgeving? Hoe leren we adequaat en effectief te zijn? Welke 'draken' moeten bevochten of onder ogen gekomen worden? Welke pijn moet gevoeld en doorgewerkt worden? Hoe leren we te zien en accepteren wat er is, of we dat nou leuk vinden of niet? Het is een enorme klus, een levenstaak. Een coach heeft in mijn visie de eer daarin deelgenoot te zijn. Deelgenoot word je alleen als je je ontvankelijk opstelt, nederig ten aanzien van de complexiteit waarin een mensenleven zich afspeelt. Als je dat niet bent, heb ik ervaren, dan gaat al die schoonheid van de coachingsrelatie aan je voorbij. Coaches zijn geen experts op levensvragen. Expert word je alleen door het leven zelf, niet door het coachen van anderen.

Vertrouwen

2006-03-23T20:36:00.000+01:00

"Eigenlijk doe ik alles liefst zelf", zegt hij bijna beschaamd. Net als iedere manager heeft hij al heel wat trainingen achter de rug waarin hem is geleerd dat hij zijn resultaten moet bereiken via de mensen aan wie hij leidinggeeft. "Maar als je al weet dat dat niet zo hoort, waarom doe je het dan toch?", vraag ik. "Als ik het zelf doe dan gebeurt het tenminste zoals ik het wil!". Daar heeft-ie ontegenzeggelijk een punt: alles wat je zelf doet controleer je, en als je dingen door een ander laat doen verlies je ten dele de controle. Een essentieel dilemma bij leidinggeven. "Je houdt dus liever de touwtjes in handen", concludeer ik. "Jaja, ik weet ook wel dat dat niet goed is, maar ik zie ook niet altijd een alternatief. Tenslotte wordt van mij gevraagd dat ik kwaliteit aflever, en ik krijg het gezeur als iets fout gaat". Ik denk even na. "Nee, ik vind het helemaal niet slecht. Ik begrijp je eigenlijk wel. Wat ik alleen constateer is dat je controle het belangrijkste vindt". Nu denkt hij even na. "Daar ben ik het niet helemaal mee eens. Ik vind kwaliteit het belangrijkste - niet controle", zegt hij dan. "Oké", zeg ik, "als kwaliteit het belangrijkste is, kun je dat dan ook bereiken met minder controle, dus door minder zelf te doen?". "Ja dat kan wel", zegt hij peinzend, "maar dan moet ik vertrouwen hebben in wat anderen doen". "Aha!" zeg ik, "verschuift het probleem nu van zorg om kwaliteit, naar het thema vertrouwen?". "Daar lijkt het wel op", geeft hij toe, "maar daarmee wordt het er niet makkelijker op, want hoe leer je te vertrouwen op je mensen?". "Goeie vraag" zeg ik, en ik neem me voor daar geen antwoord op te geven, zoals een coach betaamt. "Wat heb je nodig om je mensen te vertrouwen?", wil ik weten. "Nou, allereerst dat ze capabel zijn". "Zijn ze dat?". "Ja, op zich wel". "Dus daarin is voorzien. Wat heb je nog meer nodig?". Het blijft even stil. "Wat in me opkomt is zelfvertrouwen", zegt hij na een tijdje, "maar helemaal vatten doe ik het nog niet". Ik zeg nog even niks, dus het blijft stil. "Eigenlijk is het wel zo", zegt hij dan. "op een diep niveau kun je alleen vertrouwen in anderen als je jezelf vertrouwt. Maar hoe leer ik mezelf te vertrouwen?". Hij lijkt de vraag aan zichzelf te stellen. "Als je een ander vertrouwt, wat doe je dan?", help ik hem. "De basis moet er zijn, maar eigenlijk is het vooral een kwestie van gunnen", weet hij, "dus dat geldt dan ook voor mezelf, niet?".

Masker

2006-03-12T15:28:00.000+01:00

Als hij binnenstapt, zie ik heel even een zweem van kwetsbaarheid, maar snel krijg ik een stevige hand en een representatieve begroeting. Ik vraag hem hoe hij de cursus vindt die hij volgt en waaraan dit coachingsgesprek is gekoppeld. "Heel interessant", zegt hij beslist. "Ik heb me geen moment verveeld. Echt alle onderwerpen spraken me aan!". In mij groeit een gevoel van ongeloof. Ik zit tegen een masker aan te kijken. "Wat is je vraag voor dit gesprek?", wil ik weten. "Ik zou meer visie op mijn carrière willen hebben. Ik doe wel leuke dingen, maar weet niet of dit is wat ik echt wil. Op de een of andere manier krijg ik geen contact met mijn echte interesses". Ik voel spanning in me opkomen. Ik weet dat ik iets moet gaan zeggen dat confronterend is, maar wat nodig is om verder te komen in dit gesprek. Ik weet ook dat die spanning in me nodig is om authentiek en oprecht te zijn. Confronteren is geen trucje, is net zo moeilijk voor de gever als voor de ontvanger. "Toen je binnenkwam zag ik een prettige en representatieve man, die goed kan inschatten wat in een bepaalde setting van hem verwacht wordt. Maar precies daardoor voel ik geen echt contact met je. Het lijkt alsof je je ergens achter verbergt. Ik vraag me af: wat ben jij eigenlijk voor persoon?". Ik wacht even, kijk hoe hij het opvat, en ga door: "Als je zegt dat je niet weet wat je wilt, dan vraag ik me af: ben jij even moeilijk zichtbaar voor jezelf als voor mij?". Hij is zichtbaar verward, schiet een beetje in de verdediging: "het is zeker niet mijn bedoeling me te verbergen", zegt hij. "Dat weet ik en geloof ik", zeg ik, "ik verdenk je helemaal niet van kwade opzet. Meestal ben je je houding zo gewend dat die niet meer bewust is, en dus ook het effect dat die houding kan hebben op andere dingen. Maar, herken je mijn vragen?". "Als ik eerlijk ben: ja, maar ik geef dat niet graag toe". Na een vlotte en soepele start wordt het gesprek nu stiller, minder vloeiend. Ik vraag: "wat gaat er eigenlijk op dit moment in je om?". Hij is wat rood en zegt: "tja … verwarring en ook wel een beetje onzeker geloof ik, ik weet even niet zo goed hoe ik me een houding moet geven". "Goed zo!", zeg ik. "Je masker is af, en je gevoel is terug. Kun je me nu vertellen waarnaar je verlangt? Want wat je wil heeft met verlangen te maken, en verlangen met je hart. Je hart geeft je ook contact met je echte ik". Er volgt een gesprek over échte wensen en verlangens, over gemis, en over wat hij moet gaan doen om zijn wensen waar te maken. Zijn loopbaanvraag blijkt eerder een persoonlijke zoektocht dan een vakmatige.

Vertraagde reactie

2006-03-09T21:33:00.000+01:00

"Als ik in een vergadering zit , en er gebeurt iets dat ik niet prettig vind, of het gaat een kant op waarvan ik voel dat het niet klopt, dan kom ik er pas naderhand achter dat ik iets had moeten zeggen. Ik erger me dan aan mezelf. Waarom ben ik zo weinig alert? Waarom laat ik altijd weer over me heen walsen?". Ze maakt een geirriteerde indruk. "Is het echt zo dat je er pas naderhand achter komt?", vraag ik. Na even nadenken zegt ze: "nee, dat is nog wel het ergste. Ik weet op het moment dat er iets gebeurt wat ik niet goed vind dat ik iets moet doen, maar ik doe het niet. Dat is het wat me het meest ergert aan mezelf". "Nou ben ik benieuwd: wat weerhoud je om iets te zeggen?". "Het is alsof ik het wel weet maar het niet echt scherp in beeld krijg". "Hou je het weg?" vraag ik. "Nee, ik geloof het niet." Wat is het voordeel van het nadeel, wat hoef je niet te doen, als je het 'vergeet'?". Iets wordt haar duidelijk: "Dan hoef ik mijn nek niet uit te steken, dan hoef ik niet tegen-de-draad te zijn, dan hoef ik m'n mond niet open te doen". "Aha", zeg ik, "dus het is wel lekker veilig om het even te vergeten, om er even niet te zijn". "Ja, ik vrees van wel", geeft ze toe. "Dus, wat moet je gaan doen om wel adequaat te reageren?". Ik daag haar een beetje uit. "Tja, ik moet lef krijgen, al klinkt dat makkelijker dan het is vrees ik". "Lijkt het je leuk om zo scherp uit de hoek te komen?". "Ja, lijkt me wel kicken eigenlijk, maar ook eng". "Het overwinnen van je angst en dan de kick voelen, klinkt dat niet aantrekkelijk? Is de angst genoeg reden om het niet te doen?"

Beetje concreet

2006-03-08T21:00:00.000+01:00

"Ik vind het wel belangrijk dat coaching een beetje concreet is". Hij is er voor een oriënterend gesprek, en heeft zich duidelijk voorbereid hier zoveel mogelijk uit te halen. Ik kijk hem wazig aan. "Concreet?" vraag ik. "Ja, precies, niet zo vaag, je weet wel". Ik begrijp het nog steeds niet echt. "Wat bedoel je precies?", probeer ik nog een keer. "Ik zit in een veeleisende baan en ik heb weinig behoefte aan het bespreken van zaken die er niet toe doen". "Lijkt me een legitieme wens!" zeg ik. "Wat ik alleen nog niet begrijp is dat je iets concreets wenst maar geen idee lijkt te hebben hoe dat concrete er uit moet zien. Klopt het dat ik duidelijk moet maken wat voor jou onduidelijk is?". Hij denkt even na. "Nee hoor, ik bedoel gewoon dat ik graag duidelijke handvatten wil, tips & tricks voor de vragen die ik heb in mijn werk als manager. "Dus jij bent tevreden als ik jou vertel hoe je je werk moet doen, mocht dat al mogelijk zijn? Is datgene wat er toe doet voor jou als manager - want daar moest het over gaan - het krijgen van kant-en-klare antwoorden, of het zelf leren vinden van je eigen antwoorden?". "Ja, dat laatste natuurlijk", antwoordt hij overtuigd. "Dat is de reden waarom coaching zo vaag lijkt en weinig concreet: omdat je je eigen antwoorden moet vinden, daar waar ze nu nog niet zijn. Coaching is een creatief proces, en echte creatie begint altijd in 'het vage', en maakt van wat onduidelijk is iets concreets. Het pad ernaartoe mag soms vaag zijn, het resultaat is concreet".

Niet gauw goed genoeg

2006-03-05T20:40:00.000+01:00

Ze zou zo graag waardering willen voor wat ze doet, maar terwijl zij hard werkt en de puntjes op de i zet, steelt haar collega de show met een vlotte babbel. Haar coachvraag: ik wil me leren profileren! Uit de schaduw, in the spotlights! "Wat gebeurt er dan precies?", vraag ik. "Mijn werk is erg inhoudelijk", zegt ze. "Ik moet veel zaken afwegen, nuancering is belangrijk. Dus dat doe ik. Ik ga niet maar wat lopen roepen, want dat gaat natuurlijk nergens over". "Dus je bent misschien wel jaloers op je collega die zich goed profileert, maar misschien ben je niet echt bereid om zijn manier van doen over te nemen?". Ze twijfelt. "Ik vind degelijkheid wel belangrijk, maar wat heb je aan degelijkheid als niemand die ziet? Ik vraag me vaak af waarvoor ik het allemaal doe. Tegelijkertijd weet ik dat je profileren zoals mijn collega doet alleen kan als je het met de feiten niet zo nauw neemt. Het showelement is dan belangrijker dan de details. Dat vind ik ook geen optie". "Zijn serieus zijn en je profileren te combineren?", vraag ik. "Kun je niet alletwee doen?". "Hmmm", mijmert ze. "Misschien kan ik iets minder op de allerlaatste details letten en die tijd en energie gebruiken om me iets meer op de kaart te zetten. Maar ik vind dat eigenlijk geen prettig idee". "Eng bedoel je?", vraag ik. "Ja, misschien wel: dan moet ik en op een 'podium' gaan staan, en ook nog minder goed voorbereid. Da's wel lastig voor me". "Dus het gaat misschien eerder over voorzichtigheid en de angst fouten te maken, dan over profileren?", vraag ik zogenaamd voorzichtig. "Ja, als ik minder zelfbewust was, minder bang was iets fout te doen, dan zou ik ook mezelf wel kunnen laten zien", concludeert ze. "Dus toch waardering, zeg ik. Hoop op een compliment, angst afgebrand te worden. Maar ik vermoed dat jij voor jezelf de strengste bent van allemaal, klopt dat?". "Nou, ik vind mezelf niet gauw goed genoeg nee".

Rotvraag (beer op de weg)

2006-03-05T11:02:00.000+01:00

Een kennismakingsgesprek. Ik ben de coach, hij de klant. "Waarom ben je hier?"vraag ik. "Ik heb het niet meer naar mijn zin in m'n werk", antwoordt hij. "Ik wil wat anders, maar ik weet niet wat". "Dus je weet wel wat je niet wilt maar niet wat je wel wilt. Heb je helemaal geen idee wat je zou willen?". "Jawel, maar dat kan niet". "Kan niet?". Nee, ik verdien nu goed, heb mijn leven daarop ingericht, heb mijn vaste lasten. Als ik ga doen wat ik echt zou willen dan moet ik mijn huis verkopen". "Oke", zeg ik, "dan zijn we dus eigenlijk klaar!" Je blijft waar je zit, bent daar niet echt gelukkig in, maar hoeft in ieder geval niet te verhuizen". "Nee, zo simpel is het niet", klaagt hij. "Ik ben ongemotiveerd, en collega's merken dat ook. Ik heb een functioneringsgesprek gehad, en ik moet aan mijn houding werken zegt mijn baas. Ik geloof niet dat ik dat kan opbrengen. Ik ben moe, slaap slecht, voel me depressief, en dan moet ik me voor mijn klanten gaan opkrikken als een leuke enthousiaste jongen. Dat lukt me nooit". "Waar ben jij eigenlijk zo bang voor?" vraag ik. "Zijn je huis en je bankrekening echt zo belangrijk? Zijn die belangrijk genoeg om je zo te voelen? Heb je die keuze echt gemaakt?". Het wordt stil. "Waar ben ik mee bezig?" zie ik hem zichzelf afvragen. Maar vooral: "hoe kan ik dit voortzetten? En wat gebeurt er als ik het niet kan voortzetten? Hou ik mijn huwelijk goed? Hoe zullen mijn vrienden tegen me aankijken? Ben ik een loser? Ja ik ben een loser! Anderen lukt het wel, alleen mij niet!". De kramp slaat toe. Hij kijkt radeloos uit het raam. "Wat moet jij eigenlijk aangaan om hier uit te komen?", vraag ik. Kramp wordt paniek. "weet ik veel!" roept hij, "daarvoor ben ik toch hier!". Hij heeft spijt hier ooit aan begonnen te zijn. Ik zie hem denken: "wat bezielde me om naar een coach te stappen? ik raak van de regen in de drup!". Alleen beleefdheid houdt hem in zijn stoel. "Heb je geen makkelijkere manier om hier uit te komen?", jammert hij. "Eigenlijk zoek ik gewoon een nieuwe baan, eentje waarbij ik al die rotkeuzes niet hoef te maken!". "Goed", zeg ik, "dus je weet wat je wilt, vindt de prijs te hoog om dat te onderzoeken of na te streven, en zoekt naar een compromis. Iets wat niet ideaal is maar in ieder geval dragelijk". "Juist ja, iets wat lijkt op wat ik nu doe, maar dan in een prettigere omgeving". "Heb je zoiets voor ogen?". "Ja, ik werd gisteren nog gebeld door een ander bedrijf, dat zou een optie zijn, of in ieder geval een verbetering". "Als je daarop ingaat, ben je er dan uit?". "Getverdemme, nee, natuurlijk niet! Dan had ik toch gewoon ja gezegd op dat aanbod!". "Zullen we dan toch nog 's heel voorzichtig kijken naar die rotvraag die ik je net stelde? Misschien valt het allemaal wel mee! Heb je je voor niks zorgen zitten maken!". Hij verzucht: "Vooruit dan maar..."